рдИрд╕рдк
рдЬрди्рдо ремреиреж рдИрд╕ा рдкूрд░्рд╡, рдоृрдд्рдпु релремрек рдИрд╕ा рдкूрд░्рд╡, Delphi, рдпूрдиाрди, рд╡िрдзा Fable
рдЙрд▓्рд▓ेрдЦрдиीрдп рдХाрд░्рдп Number of fables now collectively known as Aesop's Fables
рдИрд╕рдк ( ремреиреж рдИрд╕ा рдкूрд░्рд╡ – релремрек рдИрд╕ा рдкूрд░्рд╡ ) рдк्рд░ाрдЪीрди рдПрдеेंрд╕ рдХे рдХрд╣ाрдиीрдХाрд░ рдеे। рдпे рдХрдИ рдХрд╣рдиिрдпों рдХे рд░рдЪрдиाрдХाрд░ рдоाрдиे рдЬाрддे рд╣ैं। рдЗрди рдХрд╣рдиिрдпों рдХो рдПрд╕ोрдк рдХी рдХрд╣рдиिрдпा рдпा рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рдоें рдИрд╕рдк рдлрдм्рд▓ेрд╕ (Aesop's Fables) рдХे рдиाрдо рд╕े рдЬाрдиा рдЬाрддा рд╣ैं
рдИрд╕рдк рдЬрдирдк्рд░िрдп рдиीрддिрдХрдеाрдХाрд░। рдЗрдирдХी рдХрдеाрдУं рдХे рдкाрдд्рд░ рдордиुрд╖्рдп рдХी рдЕрдкेрдХ्рд╖ा рдкрд╢ु рдкрдХ्рд╖ी рдЕрдзिрдХ рд╣ैं। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рдХрдеाрдУं рдХो "рдмीрд╕्рдЯ рдл़ेрдмुрд▓्рд╕" рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। рдкрд░ंрддु рдИрд╕рдк рдиाрдо рдХा рдХोрдИ рд╡्рдпрдХ्рддि рдХрднी рдеा, рдЗрд╕ рд╡िрд╖рдп рдоें рдмрд╣ुрдд рдХुрдЫ рд╕ंрджेрд╣ рд╣ै। рддрдеाрдкि рд╣ोрд░ोрджोрддрд╕ рдПрд╡ं рдХрддिрдкрдп рдЕрди्рдп рд▓ेрдЦрдХों рдХे рд╕ाрдХ्рд╖्рдп рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдИрд╕рдк рдХे рдЬीрд╡рди рдХी рдХрдеा рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рдеी : рдИ.рдкू. рдЫрдаी рд╢рддाрдм्рджी рдХे рдордз्рдп рдоें рдИрд╕рдк рд╕ाрдоाँрд╕ рдж्рд╡ीрдк рдХे рдиिрд╡ाрд╕ी рдЗрдпाрдж्рдорди् рдХे рджाрд╕ рдеे, рдкрд░ंрддु рд╡े рд╡िрджेрд╢ी рджाрд╕ рдЬिрдирдХे рд╡िрд╖рдп рдоें рдпрд╣ рдиिрд╢्рдЪिрдд рдкрддा рдирд╣ीं рдеा рдХि рдл्рд░рдпाрдХे, рдл्рд░िрдЧिрдпा рдЕрдерд╡ा рдЗрдеिрдпोрдкिрдпा рджेрд╢ों рдоें рд╕े рдЙрдирдХा рдЬрди्рдо рдХрд╣ाँ рд╣ुрдЖ рдеा। рд╡े рдЕрдд्рдпंрдд рдХुрд░ूрдк рдеे। рджेрд▓्рдлी рдоें рдЙрди рдкрд░ рджेрд╡рдоंрджिрд░ рдХे рд╕्рд╡рд░्рдгрдЪрд╖рдХ рдХी рдЪोрд░ी рдХा рдЖрд░ोрдк рд▓рдЧाрдпा рдЧрдпा рдФрд░ рдЙрдирдХी рдкрд░्рд╡рддрд╢िрдЦрд░ рд╕े рдзрдХ्рдХा рджेрдХрд░ рдоृрдд्рдпुрджंрдб рджिрдпा рдЧрдпा। рдкрд░ рдк्рд░ो॰ рдЧिрд▓्рдмрд░्рдЯ рдорд░े рдХो рдЗрд╕ рдХрдеा рдкрд░ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдирд╣ीं рд╣ै।
рдЬो рдХрдеाрдПँ рдИрд╕рдк рдХे рдиाрдо рд╕े рдк्рд░рдЪрд▓िрдд рд╣ैं рдЙрдирдХा рд╡рд░्рддрдоाрди рд░ूрдк рдЙрддрдиा рдкुрд░ाрдиा рдирд╣ीं рд╣ै рдЬिрддрдиा рдЙрдкрд░्рдпुрдХ्рдд рдХрдеा рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП। рдкाँрдЪрд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी рдИ.рдкू. рд╕े рдИрд╕рдк рдФрд░ рдЙрдирдХी рдХрдеाрдУं рдХी рдЪрд░्рдЪा рдЪрд▓ рдкрдб़ी рдеी। рдЖрд░िрд╕्рддोрдл़ाрдиिрдЬ़, рдЬ़ेрдиोрдл़рди्, рдк्рд▓ेрдЯो рдФрд░ рдЕрд░рд╕्рддू рдХी рд░рдЪрдиाрдУं рдоें рдЗрд╕рдХे рд╕ंрдХेрдд рдоिрд▓рддे рд╣ैं। рд╕ुрдХрд░ाрдд рдиे рдЕрдкрдиे рдЕंрддिрдо рд╕рдордп рдоें рдХुрдЫ рдХрдеाрдУं рдХो рдкрдж्рдпрдмрдж्рдз рдХिрдпा рдеा, рдРрд╕ा рднी рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। рдкрд░ рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХрддा рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдИрд╕рд╡ी рд╕рди् рдХे рдкूрд░्рд╡ рдЗрди рдХрдеाрдУं рдХे рдЬो рд╕ंрдХрд▓рди рд╣ुрдП рдеे рд╡े рдЕрдм рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдирд╣ीं рд╣ोрддे। рдЗрд╕ рд╕рдордп рдЬो рдк्рд░ाрдЪीрдирддрдо рд╕ंрдХрд▓рди рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╣ुрдП рдеे рд╡े рдл़ेрдж्рд░ुрд╕ рдФрд░ рдЖрд╡िрдпрдиुрд╕ рдж्рд╡ाрд░ा рд▓ाрддीрдиी рднाрд╖ा рдоें рддрдеा рдмाрдм्рд░िрдпрд╕ рдж्рд╡ाрд░ा рдЧ्рд░ीрдХ рднाрд╖ा рдоें рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХिрдП рдЧрдП рдеे। рдпे рд╕рднी рд▓ेрдЦрдХ рдИрд╕рд╡ी рд╕рди् рдХे рдЖрд░ंрдн рдХे рдкрд╢्рдЪाрдд् рд╣ुрдП рд╣ैं। рдЗрд╕рдХे рдкрд╢्рдЪाрдд् рдЗрди рдХрдеाрдУं рдХा рдЕрдиुрд╡ाрдж рдпूрд░ोрдк рдХी рдЖрдзुрдиिрдХ рднाрд╖ाрдУं рдоें рд╣ोрдиे рд▓рдЧा। рдЗрди рдЕрдиुрд╡ाрджों рдоें рдЬ्рдпाँ рдж рд▓ा.рдл़ौрддाрдИ рдХा рдкрдж्рдпрдмрдж्рдз рдл्рд░ेंрдЪ рдЕрдиुрд╡ाрдж рдЕрддрдпрдзिрдХ рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╣ै।
рдЖрдзुрдиिрдХ рд╕рдордп рдоें рдИрд╕рдк рдХी рдХрд╣ाрдиिрдпों рдХे рджो рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдл्рд░ांрд╕ рдФрд░ рдЬрд░्рдордиी рдоें рдоूрд▓ рдЧ्рд░ीрдХ рд░ूрдк рдоें рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ुрдП рд╣ैं। рдЗрдирдоें рд╕े рдРрдоोрд▓ рд╢ाँрдм्рд░ी (рдкेрд░िрд╕, 1927) рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг рдоें 358 рдХрдеाрдПँ рд╣ैं рддрдеा рдЯाрдпрдм्рдирд░ рдХी рдЧ्рд░ीрдХ рдЧ्рд░ंрдердоाрд▓ा рдоें рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ाрд▓्рдо рдХे рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг рдоें 426। рдЧ्рд░ीрдХ рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг рд╢рдиै:-рд╢рдиै: рдкрд░िрд╡рд░्рдзिрдд рд╣ोрдХрд░ рдЗрд╕ рд░ूрдк рдХो рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ुрдП рд╣ैं।
рдИрд╕рдк рдХी рдХрдеाрдПँ рдкंрдЪрддंрдд्рд░ рдХी рдХрдеाрдУं рдХे рд╕рдоाрди рдордиोрд░ंрдЬрди рдХे рд╕ाрде рдиीрддि рдФрд░ рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░рдХुрд╢рд▓рддा рдХी рд╢िрдХ्рд╖ा рджेрддी рд╣ैं। рдпрдд्рд░рддрдд्рд░ рдЗрдирдоें рд╣ाрд╕-рдкрд░िрд╣ाрд╕ рдХा рднी рдкुрдЯ рдкाрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЬाрддрдХ рдХрдеाрдУं рдХे рд╕ाрде рднी рдЗрдирдХा рдкрд░्рдпाрдк्рдд рд╕ाрдо्рдп рдкाрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдХुрдЫ рд▓ेрдЦрдХ рднाрд░рддीрдп рдХрдеाрдУं рдХो рд╣ी рдИрд╕рдк рдХी рдХрдеाрдУं рдХा рдЖрдзाрд░ рдоाрдирддे рд╣ैं, рдЕрди्рдп рдЖрд▓ोрдЪрдХ рдЗрд╕ рдордд рдХो рдирд╣ीं рдоाрдирддे। рдИрд╕рдк рдХी рдХрдеाрдУं рдХा рдЕрдиुрд╡ाрдж рд╣िंрджी, рд╕ंрд╕्рдХृрдд рдПрд╡ं рдЕрди्рдп рднाрд░рддीрдп рднाрд╖ाрдУं рдоें рднी рд╣ो рдЪुрдХा рд╣ै।
рдИрд╕рдк рдХी рджंрддрдХрдеाрдПँ
рдИрд╕рдк рдХी рджंрддрдХрдеाрдПं рдпा рдИрд╕рдкिрдХा рджंрддрдХрдеाрдУं рдХा рдПрдХ рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рд╣ै рдЬिрд╕рдХा рд╢्рд░ेрдп 620 рдИрдкू рд╕े 520 рдИрдкू рдХे рдмीрдЪ рдк्рд░ाрдЪीрди рдпूрдиाрди рдоें рд░рд╣рдиे рд╡ाрд▓े рдПрдХ рдЧुрд▓ाрдо рдФрд░ рдХрдердХ рдИрд╕рдк рдХो рдЬाрддा рд╣ै। рдЙрд╕рдХी рджंрддрдХрдеाрдПं рд╡िрд╢्рд╡ рдХी рдХुрдЫ рд╕рд░्рд╡ाрдзिрдХ рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рджंрддрдХрдеाрдУं рдоें рд╕े рд╣ैं। рдпे рджंрддрдХрдеाрдПं рдЕрдЬрдХрд▓ рдХे рдмрдЪ्рдЪों рдХे рд▓िрдП рдиैрддिрдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рдХा рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рд╡िрдХрд▓्рдк рдмрдиी рд╣ुрдИ рд╣ैं। рдИрд╕рдк рдХी рджंрддрдХрдеाрдУं рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рдХрдИ рдХрд╣рдиिрдпां, рдЬैрд╕े рд▓ोрдордб़ी рдФрд░ рдЕंрдЧूрд░ (рдЬिрд╕рд╕े “рдЕंрдЧूрд░ рдЦрдЯ्рдЯे рд╣ैं” рдоुрд╣ाрд╡рд░ा рдиिрдХрд▓ा). рдХрдЫुрдЖ рдФрд░ рд╣िрд░рди, рдЙрдд्рддрд░ी рд╣рд╡ा рдФрд░ рд╕ूрд░рдЬ, рд▓рдб़рдХा рдЬो рдЪिрд▓्рд▓ाрдпा рднेрдб़िрдпा рдЖрдпा рдФрд░ рдЪींрдЯी рдФрд░ рдЯिрдб्рдбे рдХी рджंрддрдХрдеाрдПं рдкूрд░े рд╡िрд╢्рд╡ рдоें рдЕрдд्рдпंрдд рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╣ैं।
рдкрд╣рд▓ी рд╢рддाрдм्рджी рдИрд╕्рд╡ी рдоें рддिрдЖрдиा рдХे рджाрд░्рд╢рдиिрдХ рдЕрдкोрд▓ोрдиिрдпрд╕ рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдИрд╕рдк рдХे рдмाрд░े рдоें рдпрд╣ рдХрд╣рдиे рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рд╣ैः
... рд╡े рд▓ोрдЧ рдЬो рд╕рдмрд╕े рд╕ाрджा рдЦाрдиे рдХो рдмрд╣ुрдд рдЕрдЪ्рдЫी рддрд░рд╣ рдЦाрддे рд╣ैं, рдЙрд╕ी рддрд░рд╣ рдЙрд╕рдиे рдорд╣рдд्рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╕рдЪ्рдЪाрдЗрдпों рдХो рд╕िрдЦाрдиे рдХे рд▓िрдП рдЫोрдЯी-рдЫोрдЯी рдШрдЯрдиाрдУं рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХिрдпा рдФрд░ рдХрд╣ाрдиी рд╕ुрдиाрдиे рдХे рдмाрдж рд╡рд╣ рдХिрд╕ी рдмाрдд рдХो рдХрд░рдиे рдпा рди рдХрд░рдиे рдХी рд╕рд▓ाрд╣ рднी рдЬोрдб़ рджेрддा рд╣ै। рддрдм рднी, рд╡рд╣ рд╡ाрд╕्рддрд╡ рдоें рдХрд╡िрдпों рдХी рдЕрдкेрдХ्рд╖ा рд╕рдд्рдп рд╕े рдЕрдзिрдХ рдЬुрдб़ा рд╣ुрдЖ рдеा, рдХ्рдпोंрдХि рдХрд╡ि рддो рдЕрдкрдиी рд╕्рд╡рдпं рдХी рдХрд╣ाрдиिрдпों рдХो рд╕ंрднрд╡ рдмрдиाрдиे рдХे рд▓िрдП рдЙрдирдХे рд╕ाрде рдмрд▓ рдк्рд░рдпोрдЧ рдХрд░рддे рд╣ैं, рд▓ेрдХिрди рд╡рд╣ рдХрд╣ाрдиी рд╕ुрдиा рдХрд░, рдЬिрд╕े рд╣рд░ рдХोрдИ рдЬाрдирддा рд╣ै рдХि рд╕рдЪ рдирд╣ीं рд╣ै, рдЗрд╕ рддрде्рдп рдХे рд╕ाрде рдХि рдЙрд╕рдиे рдпрд╣ рджाрд╡ा рдирд╣ीं рдХिрдпा рдХि рд╡े рд╕рдд्рдп рдШрдЯрдиाрдПं рдеीं, рд╕рдЪ्рдЪाрдИ рдХрд╣ рджेрддा рдеा। (рдлिрд▓ोрд╕्рдЯ्рд░ॉрдЯрд╕, рддिрдЖрдиा рдХे рдЕрдкोрд▓ोрдиिрдпрд╕ рдХा рдЬीрд╡рди рдкुрд╕्рддрдХ рд╕ं:14)
рдпूрдиाрдиी рдЗрддिрд╣ाрд╕рдХाрд░ рд╣ेрд░ोрдЯोрдбрд╕ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдпे рджंрддрдХрдеाрдПं рдИрд╕ा рдкूрд░्рд╡ рдкांрдЪрд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी рдоें рдк्рд░ाрдЪीрди рдпूрдиाрди рдоें рд░рд╣рдиे рд╡ाрд▓े рдПрдХ рдИрд╕рдк рдиाрдордХ рдЧुрд▓ाрдо рдж्рд╡ाрд░ा рд▓िрдЦी рдЧрдИ рдеीं। рдЗीрд╕рдк рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдХрдИ рдк्рд░ाрдЪीрди рдпूрдиाрдиी рдЧ्рд░ंрдеों рдоें рднी рдоिрд▓рддा рд╣ै- рдЕрд░िрд╕्рдЯोрдлेрди्рд╕ рдиे рдЕрдкрдиी рд╣ाрд╕्рдп рдиाрдЯिрдХा рдж рд╡ॉрд╕्рдк्рд╕ рдоें рдиाрдпрдХ рдлिрд▓ोрдХ्рд▓िрдУрди рдХो рднोрдЬ рд╕рдоाрд░ोрд╣ों рдоें рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рд╡ाрд░्рддाрд▓ाрдкों рд╕े рдИрд╕рдк рдХा рдмेрддुрдХाрдкрди рд╕ीрдЦे рд╣ुрдП рд╣ोрдиा рдЪिрдд्рд░िрдд рдХिрдпा рде; рдк्рд▓ेрдЯो рдиे рдлीрдбो рдоें рд▓िрдЦा рдеा рдХि рд╕ुрдХрд░ाрдд рдиे рдИрд╕рдк рдХी рдХुрдЫ рджंрддрдХрдеाрдУं рдХो, “рдЬो рдЙрди्рд╣ें рдпाрдж рдеीं”, рдкрдж्рдп рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддिрдд рдХрд░рдХे рдЕрдкрдиा рдЬेрд▓ рдХा рд╕рдордп рдХाрдЯा рдеा।
рдмрд╣рд░рд╣ाрд▓, рджो рдоुрдЦ्рдп рдХाрд░рдгों рд╕े[1] - рдХ्рдпोंрдХि рдИрд╕рдк рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рджंрддрдХрдеाрдУं рдХे рдЕंрджрд░ рджी рдЧрдИ рдмрд╣ुрдд рд╕ी рд╢िрдХ्рд╖ाрдУं рдоें рдкрд░рд╕्рдкрд░ рд╡िрдкोрдзाрднाрд╕ рд╣ै рдФрд░ рдХ्рдпोंрдХि рдИрд╕рдк рдХे рдЬीрд╡рди рдХे рд╕ंрдмंрдз рдоें рдк्рд░ाрдЪीрди рд╡िрд╡рд░рдгों рдоें рдкрд░рд╕्рдкрд░ рд╡िрд░ोрдзाрднाрд╕ рд╣ै, рдЕрддः рдЕрдзुрдиिрдХ рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг рдпрд╣ рд╣ै рдХि рд╕ाрд░ी рдХी рд╕ाрд░ी рджंрддрдХрдеाрдПं, рдЬिрдирдХा рд╢्рд░ेрдп рдЙрд╕рдХो рджिрдпा рдЬाрддा рд╣ै, рд╕ंрднрд╡рддः рдХेрд╡рд▓ рдИрд╕рдк рдиे рдирд╣ीं рд░рдЪी рдеीं, рдпрджि рдХрднी рд╡ाрд╕्рддрд╡ рдоें рдЙрд╕рдХा рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рд░рд╣ा рдеा।[1] рдЖрдзुрдиिрдХ рдЕрдзрдпрдпрди рд╕े рдпрд╣ рдкрддा рдЪрд▓рддा рд╣ै рдХि “рдИрд╕рдкीрдп” рд░ूрдк рдХी рджंрддрдХрдеाрдПं рдФрд░ рдХрд╣ाрд╡рддें рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓े рддीрд╕рд░ी рд╢рддाрдм्рджी рдИрд╕ाрдкूрд░्рд╡ рд╕ुрдоेрд░ рдФрд░ рдЖрдХрдб рджोрдиों рдХे рд╕рдордп рдоें рдоौрдЬूрдж рдеीं।[2] рдЗрд╕рд▓िрдП, рдИрд╕рдк рдХी рджंрддрдХрдеाрдУं рдХे рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рд░ूрдк рдоें рд░рдЪे рдЬाрдиे рдХा рд╕рд░्рд╡ाрдзिрдХ рдк्рд░ाрдЪीрди рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдк्рд░ाрдЪीрди рдпूрдиाрди, рдк्рд░ाрдЪीрди рднाрд░рдд рдпा рдк्рд░ाрдЪीрди рдоिрд╕्рд░ рдоें рдирд╣ीं рдмрд▓्рдХि рдк्рд░ाрдЪीрди рд╕ुрдоेрд░ рдФрд░ рдЖрдХрдб рдоें рдк्рд░рдХрдЯ рд╣ुрдЖ рдеा।[2]
рдИрд╕рдк рдФрд░ рднाрд░рддीрдп рдкрд░ंрдкрд░ाрдПं
рдИрд╕рдк рджंрддрдХрдеाрдУं рдФрд░ рдмौрдж्рдз рдЬाрддрдХ рджंрддрдХрдеाрдУं рддрдеा рд╣िंрджू рдкंрдЪрддंрдд्рд░ рдоें рд╡рд░्рдгिрдд рднाрд░рддीрдп рдкрд░ंрдкрд░ाрдУं рдоें рд▓рдЧрднрдЧ рдПрдХ рджрд░्рдЬрди рджंрддрдХрдеाрдПं рд╕рдоाрди рд╣ैं, рд╣ाрд▓ांрдХि рдк्рд░ाрдпः рдЙрдирдХे рд╡рд░्рдгрди рдоें рд╡्рдпाрдкрдХ рднिрди्рдирддा рд╣ै। рдЗрд╕рд▓िрдП рдЗрд╕ рдкрд░ рдХुрдЫ рд╡िрд╡ाрдж рд╣ै рдХि рдпूрдиाрдиिрдпों рдиे рдпे рджंрддрдХрдеाрдПं рднाрд░рддीрдп рдХрдердХों рд╕े рд╕ीрдЦीं рдпा рдЙрд╕рдХा рдЙрд▓рдЯा рд╣ुрдЖ рдпा рдпрд╣ рдкाрд░рд╕्рдкрд░िрдХ рдк्рд░рднाрд╡ рдеा। рд▓ोрдм рдХे рд╕ंрдкाрджрдХ рддрдеा рдИрд╕рдк рдХी рджंрддрдХрдеाрдУं рдХी рдПрдХ рдиिрд╢्рдЪрдпाрдд्рдордХ рд╕ूрдЪी рдХे рд▓ेрдЦрдХ рдмेрди рдИ. рдкेрд░ी[3] рдиे рдЕрдкрдиी рдкुрд╕्рддрдХ рдмेрдм्рд░िрдпрд╕ рдФрд░ рдлीрдб्рд░рд╕ рдоें рдЪрд░рдо рд╕्рдеिрддि рдЕрдкрдиाрдИ рд╣ै рдХि
"рд╕ंрдкूрд░्рдг рдЧ्рд░ीрдХ рдкрд░ंрдкрд░ा рдоें, рдЬрд╣ां рддрдХ рдоैं рджेрдЦ рд╕рдХрддा рд╣ूं, рдПрдХ рднी рджंрддрдХрдеा рдирд╣ीं рд╣ै рдЬिрд╕рдХे рдмाрд░े рдоें рдпрд╣ рдХрд╣ा рдЬा рд╕рдХे рдХि рд╡рд╣ рдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рдпा рдЕрдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рд░ूрдк рд╕े рднाрд░рддीрдп рд╕्рд░ोрдд рд╕े рдЖрдИ рд╣ो, рд▓ेрдХिрди рдХрдИ рджंрддрдХрдеाрдПं рдпा рджंрддрдХрдеा-рд░ूрдкांрдХрди рдЬो рдкрд╣рд▓े рдпूрдиाрди рдпा рдиिрдХрдЯ рдкूрд░्рд╡ी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдоें рдк्рд░рдХрдЯ рд╣ुрдП рдФрд░ рдмाрдж рдоें рдкंрдЪрддंрдд्рд░ рдФрд░ рдмौрдж्рдз рдЬाрддрдХ рд╕рд╣िрдд рдЕрди्рдп рднाрд░рддीрдп рджंрддрдХрдеा-рдкुрд╕्рддрдХों рдоें рдкाрдП рдЧрдП рдеे”.[4]
рд╣ाрд▓ांрдХि рдИрд╕рдк рдФрд░ рдмुрдж्рдз рд▓рдЧрднрдЧ рд╕рдордХाрд▓ीрди рдеे, рдЙрди рдХी рдХрд╣ाрдиिрдпां рддрдм рддрдХ рдирд╣ीं рд▓िрдЦी рдЧрдИ рдеीं рдЬрдм рддрдХ рдХि рдЙрдирдХी рдоृрдд्рдпु рдХे рдмाрдж рдХुрдЫ рд╢рддाрдм्рджिрдпां рдирд╣ीं рдЧुрдЬрд░ рдЧрдИं рдФрд░ рдХुрдЫ рдЙрджाрд╕ीрди рд╡िрдж्рд╡ाрди рдЕрдм рдкрд░рд╕्рдкрд░ рд╡िрд░ोрдзी рдФрд░ рдЕрднी рддрдХ рдЙрднрд▒ рд░рд╣े рд╕ाрдХ्рд╖्рдпों рдХे рдкрд░िрдк्рд░ेрдХ्рд╖्рдп рдоें рдЗрддрдиा рдЪрд░рдо рд░рд╡ैрдпा рдЕрдкрдиाрдиे рдХो рддैрдпाрд░ рд╣ो рдЧрдП рд╣ैं।
рдЕрдиुрд╡ाрдж рдФрд░ рдк्рд░рд╕ाрд░рдг
рдЧ्рд░ीрдХ рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг
рдХрдм рдФрд░ рдХैрд╕े рдпे рджंрддрдХрдеाрдПं рдк्рд░ाрдЪीрди рдпूрдиाрди рд╕े рдЪрд▓рдХрд░ рдЖрдИं рдпрд╣ рдЕрднी рднी рдПрдХ рд░рд╣рд╕्рдп рдмрдиा рд╣ुрдЖ рд╣ै। рдХुрдЫ рддो рдХिрд╕ी рднी рддрд░рд╣ рд╕े рдмेрдм्рд░िрдпрд╕ рдФрд░ рдлीрдбрд╕ рд╕े рдкुрд░ाрдиी рдирд╣ीं рд╣ो рд╕рдХрддी, рдИрд╕рдк рдХे рдХрдИ рд╢рддाрдм्рджिрдпों рдмाрдж, рдЕрди्рдп рддो рдЙрд╕рдХे рднी рдмाрдж. рд╕рдмрд╕े рдкुрд░ाрдиा рдЙрд▓्рд▓िрдЦिрдд рд╕ंрдХрд▓рди рдЪौрдеी рд╢рддाрдм्рджी рдИрд╕ा рдкूрд░्рд╡ рдХे рдПрдХ рдЕрдеीрдиिрдпрди рд╡рдХ्рддा рдФрд░ рд░ाрдЬрдиेрддा, рдлрд▓ेрд░рдо рдХे рджेрдоेрдЯ्рд░िрдпрд╕ рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा, рдЬिрди्рд╣ोंрдиे рджंрддрдХрдеाрдУं рдХो рд╡рдХ्рддाрдУं рдХे рдЙрдкрдпोрдЧ рдХे рд▓िрдП рджрд╕ рдкुрд╕्рддрдХों рдХे рдПрдХ рд╕ेрдЯ рдоें рд╕ंрдХрд▓िрдд рдХिрдпा рдеा। рдЕрд░рд╕्рддू рдХे рдЗрд╕ рдЕрдиुрдпाрдпी рдиे, рдкूрд░्рд╡ рдХे рдпूрдиाрдиी рд▓ेрдЦрдХों рдж्рд╡ाрд░ा рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдЙрдж्рдзрд░рдгों рдХे рд░ूрдк рдоें рдЙрдкрдпोрдЧ рдХी рдЧрдИ рд╕рднी рджंрддрдХрдеाрдУं рдХो рдЧрдж्рдп рдоें рд░рдЦрддे рд╣ुрдП рдоाрдд्рд░ рдЙрди्рд╣ें рд╕ूрдЪीрдмрдж्рдз рдХिрдпा рдеा। рдХрдо рд╕े рдХрдо рдпрд╣ рдЗрд╕рдХा рдПрдХ рд╕рдмूрдд рддो рдеा рдЬिрд╕рдХा рд╢्рд░ेрдп рджूрд╕рд░ों рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдИрд╕рдк рдХो рджिрдпा рдЧрдпा рдеा; рд▓ेрдХिрди рдЗрд╕рдоें рдкрд╢ु рджंрддрдХрдеाрдУं, рдХाрд▓्рдкрдиिрдХ рд▓рдШुрдХрдеाрдУं, рдХाрд░्рдп-рдХाрд░рдг рд╕िрдж्рдзांрдд рдпा рд╡्рдпंрдЧ्рдпाрдд्рдордХ рдоिрдердХों рдХे рдЬрд░िрдП рдоौрдЦिрдХ рдкрд░ंрдкрд░ा рд╕े рдЙрди рддрдХ рдкрд╣ुंрдЪी рдХोрдИ рдХрд╣ाрд╡рдд рдпा рдордЬाрдХ, рдЬिрд╕े рдЗрди рд▓ेрдЦрдХों рдиे рд╕ंрдЪाрд░िрдд рдХिрдпा рд╣ो, рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ोрдиे рдХा рдЙрди рдкрд░ рдЖрд░ोрдкрдг рд╣ो рд╕рдХрддा рдеा। рдпрд╣ рдИрд╕рдк рдХे рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рд▓ेрдЦрдХрдд्рд╡ рдХी рдмрдЬाрдп рдЙрд╕рдХे рдиाрдо рдХी рд╢рдХ्рддि рдХा рд╕рдмूрдд рдЕрдзिрдХ рд╣ै, рдЬिрд╕рдиे рдРрд╕ी рдХрд╣ाрдиिрдпों рдХो рдЕрдкрдиी рдУрд░ рдЦींрдЪा। рдЬो рднी рд╣ो, рдпрдж्рдпрдкि рджेрдоेрдЯ्рд░िрдпрд╕ рдХे рдХाрдо рдХा рдЕрдЧрд▓ी рдмाрд░рд╣ рд╢рддाрдм्рджिрдпों рддрдХ рдЕрдХ्рд╕рд░ рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा рдФрд░ рдЗрд╕े рдИрд╕рдк рдХा рдЕрдзिрдХृрдд рдХाрд░्рдп рдоाрдиा рдЬाрддा рдеा, рдЬिрд╕рдХी рдХोрдИ рдк्рд░рддिрд▓िрдкि рдЕрдм рдоौрдЬूрдж рдирд╣ीं рд╣ै।
рдПрд╕ोрдк рдХे рджंрдХрдеाрдУं рдоें рджंрддрдХрдеाрдУं рдХा рдПрдХ рд╡ंрд╢ाрд╡рд▓ी рдиिрд░्рдзाрд░िрдд (рдЬोрд╕ेрдл рдЬेрдХрдм्рд╕, 1894)
рдЖрдЬрдХрд▓ рдХे рд╕ंрдХрд▓рдиों рдХा рдЙрдж्рдЧрдо рдмेрдм्рд░िрдпрд╕ рдХे рдмाрдж рдХे рдпूрдиाрдиी рд╕ंрд╕्рдХрд░рдгों рд╕े рд╣ुрдЖ рдеा, рдЬिрд╕рдоें рд╕े рдХोрд▓िрдПрдо्рдмिрдХ рдЫंрдж рдоें рдХोрдИ 160 рджंрддрдХрдеाрдУं рдХी рдЕрдзूрд░ी рдкाрдбुрд▓िрдкि рдоौрдЬूрдж рд╣ै। рд╡рд░्рддрдоाрди рдзाрд░рдгा рдпрд╣ рд╣ै рдХि рд╡рд╣ рдкрд╣рд▓ी рд╢рддाрдм्рджी рдИрд╕्рд╡ी рдоें рд╣ुрдЖ рдеा। 11рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी рдоें “рд╕िंрдЯीрдкрд╕” рдХी рджंрддрдХрдеाрдПं рд╕ाрдордиे рдЖрдИ рдеीं рдЬिрди्рд╣ें рдЕрдм рдпूрдиाрдиी рд╡िрдж्рд╡ाрди рдоाрдЗрдХрд▓ рдРंрдж्рд░ोрдкुрд▓рд╕ рдХी рд░рдЪрдиा рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рдпे рдПрдХ рд╕िрд░िрдЕрди рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг рдХा рдЕрдиुрд╡ाрдж рд╣ैं, рдЬो рд╕्рд╡рдпं рдмрд╣ुрдд рдкुрд░ाрдиे рдпूрдиाрдиी рд╕ंрдХрд▓рдиों рд╕े рдЕрдиूрджिрдд рдеा рддрдеा рдЬिрдирдоें рдХुрдЫ рджंрддрдХрдеाрдПं рдРрд╕ा рд╣ैं рдЬो рдкрд╣рд▓े рджрд░्рдЬ рдирд╣ीं рд╣ुрдИ рдеीं। 9рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी рдоें рдПрдХ рдкाрджрд░ी рдЗрдЧ्рдиेрд╢िрдпрд╕ рдж्рд╡ाрд░ा рдХोрд▓िрдПрдо्рдмिрдХ рдЯेрдЯ्рд░ाрдоीрдЯрд░ рдоें рдкрдЪрдкрди рджंрддрдХрдеाрдУं рдХा рд╕ंрдХрд▓рди рднी рдкूрд░्рд╡ी рд╕्рд░ोрддों рд╕े рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд╣ाрдиिрдпों рдХे рдЗрд╕рдоें рд╕рдоाрд╡ेрд╢ рдХे рдХाрд░рдг рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдпोрдЧ्рдп рд╣ै।[5]
рдкрд╣рд▓ी рд╢рддाрдм्рджी рдИрд╕्рд╡ी рдХे рддाрд▓्рдоूрдб рдФрд░ рдоिрдж्рд░ाрд╢िрдХ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдкрд░ рдпрд╣ूрджी рд╡्рдпाрдЦ्рдпाрдУं рдоें рдИрд╕рдкीрдп рдиीрддिрдпों рдХे рдк्рд░рдХрдЯीрдХрд░рдг рдиे рдЙрдирдоें рдкूрд░्рд╡ी рд╕्рд░ोрддों рд╕े рдХрд╣ाрдиिрдпों рдХे рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдкрд░ рдХुрдЫ рдк्рд░рдХाрд╢ рдбाрд▓ा рд╣ै। рдЙрдирдоें рдХोрдИ рддीрд╕ рджंрддрдХрдеाрдПं рд╣ैं,[6] рдЬिрдирдоें рд╕े рдмाрд░рд╣ рдРрд╕ी рд╣ैं рдЬो рдпूрдиाрдиी рдФрд░ рднाрд░рддीрдп рджोрдиों рд╕्рд░ोрддों рдоें рд╕рдоाрди рд╣ै, рдЫः рдРрд╕ी рд╣ैं рдЬो рд╕िрд░्рдл рднाрд░рддीрдп рд╕्рд░ोрддों рдоें рд╣ैं рддрдеा рдЕрди्рдп рдЫः рд╕िрд░्рдл рдпूрдиाрдиी рд╕्рд░ोрдд рдоें. рдЬрд╣ां рдпूрдиाрди, рднाрд░рдд рдФрд░ рддाрд▓्рдоूрдб рдоें рд╕рдоाрди рджंрддрдХрдеाрдПं рдоौрдЬूрдж рд╣ैं, рдЗрдирдХे рддाрд▓्рдоूрдбिрдХ рд╕्рд╡рд░ूрдк рдХा рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг рднाрд░рддीрдп рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг рдХे рдЕрдзिрдХ рдиिрдХрдЯ рд╣ै। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░, рднेрдб़िрдпा рдФрд░ рд╕ाрд░рд╕ рдХी рджंрддрдХрдеा рдХो рднाрд░рдд рдоें рд╢ेрд░ рдФрд░ рдПрдХ рдЕрди्рдп рдкрдХ्рд╖ी рдХी рдХрдеा рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। рдЬрдм рдпрд╣ूрджिрдпों рдХो рд░ोрдо рдХे рд╡िрд░ुрдж्рдз рд╡िрдж्рд░ोрд╣ рдХрд░рдиे рд╕े рддрдеा рдПрдХ рдмाрд░ рдлिрд░ рд╕े рдЕрдкрдиे рд╕िрд░ рд╢ेрд░ рдХे рдЬрдмрдб़ों рдоें рджेрдиे рд╕े рд░ोрдХрдиे рдХे рд▓िрдП рдЬोрд╢ुрдЖ рдмेрди рд╣рдирди्рдпाрд╣ рдиे рдЙрди्рд╣ें рдпрд╣ рджंрддрдХрдеा рд╕ुрдиाрдИ (рдЬрди.рдЖрд░. lxiv) рдеी, рд╡рд╣ рднाрд░рдд рд╕े рд▓िрдП рдЧрдП рдХुрдЫ рд░ूрдкों рдХी рдЙрд╕рдХो рдЕрдЪ्рдЫी рдЬाрдирдХाрд░ी рд╣ोрдиा рдк्рд░рджрд░्рд╢िрдд рдХрд░рддा рд╣ै।
рд▓ैрдЯिрди рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг
рдИрд╕рдк рдХा рд▓ैрдЯिрди рдХे рдпांрдм рд╡ाрд▓े рдЯ्рд░ाрдИрдоीрдЯрд░ों рдоें рдкрд╣рд▓ा рд╡िрд╕्рддृрдд рдЕрдиुрд╡ाрдж, рдкрд╣рд▓ी рд╢рддाрдм्рджी рдИрд╕्рд╡ी рдоें рд╕ीрдЬрд░ рдСрдЧрд╕्рдЯрд╕ рдХी рджाрд╕рддा рд╕े рдоुрдХ्рдд рд╡्рдпрдХ्рддि, рдлीрдб्рд░рд╕ рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा, рдпрдж्рдпрдкि рдХрдо рд╕े рдХрдо рдПрдХ рджंрддрдХрдеा рдЕрдиुрд╡ाрдж рджो рд╢рддाрдм्рджी рдкूрд░्рд╡ рдХрд╡ि рдПрдиिрдпрд╕ рдж्рд╡ाрд░ा рддрдеा рдЕрди्рдп рд╣ोрд░ेрд╕ рдХे рдХाрд░्рдп рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕ंрджрд░्рднिрдд рд╣ोрддी рд╣ैं। рдЕрди्рддाрдХिрдпा рдХे рд╡рдХ्рддा рдПрдл्рдеोрдиिрдпрд╕ рдиे 315 рдоें рдЗрди рдоें рд╕े рдХोрдИ рдЪाрд▓ीрд╕ рджंрддрдХрдеाрдУं рдкрд░ рдПрдХ рдЧ्рд░ंрде рд▓िрдЦा рдФрд░ рдЙрд╕рдХो рд▓ैрдЯिрди рдЧрдж्рдп рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддिрдд рдХिрдпा। рдЙрд╕ рд╕рдордп рдХे рддрдеा рдмाрдж рдХे рд╕рдордХाрд▓ीрди рдк्рд░рдпोрдЧों рдХा рдЪिрдд्рд░рдг рдХрд░рдиे рдХे рдХाрд░рдг рдпрд╣ рдЕрдиुрд╡ाрдж рдЙрд▓्рд▓ेрдЦрдиीрдп рд╣ै। рд╡рдХ्рддा рдФрд░ рджाрд░्рд╢рдиिрдХ рдИрд╕рдк рдХी рджंрддрдХрдеाрдУं рдХो рдПрдХ рдЕрдн्рдпाрд╕ рдХे рд░ूрдк рдоें рдЕрдкрдиे рд╢ोрдз рдЫाрдд्рд░ों рдХो рджेрдиे рдХे рдЕрдн्рдпрд╕्рдд рдеे, рди рд╕िрд░्рдл рдЙрдирдХो рдХрд╣ाрдиी рдХी рд╢िрдХ्рд╖ा рдкрд░ рдЪрд░्рдЪा рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдЙрди्рд╣ें рдЖрдоंрдд्рд░िрдд рдХрд░рддे рдеे, рдмрд▓्рдХि рдЕрдкрдиे рд╕्рд╡рдпं рдХे рдирдП рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг рдмрдиाрдиे рдХे рд▓िрдП рдЙрди рдкрд░ рдЕрдн्рдпाрд╕ рдХрд░рдиे рддрдеा рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╢ैрд▓ी рдФрд░ рд╡्рдпाрдХрд░рдг рдХे рдиिрдпрдоों рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЕрдкрдиे рдЖрдк рдЙрди्рд╣ें рдкूрд░्рдг рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рднी рдХрд╣рддे рдеे। рдХुрдЫ рд╕рдордп рдмाрдж рдХрд╡ि рдСрд╕ोрдиिрдпрд╕ рдиे рдЗрдирдоें рд╕े рдХुрдЫ рджंрддрдХрдеाрдПं рдкрдж्рдп рдоें рд▓िрдЦीं, рдЬिрдирдХा рдПрдХ рд╕рдордХाрд▓ीрди рд▓ेрдЦрдХ рдЬो рдЕрдзिрдХ рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдирд╣ीं рдеा, рдЬुрд▓िрдпाрдирд╕ рдЯिрдЯिрдПрдирд╕ рдиे рдЗрдирдХा рдЧрдж्рдп рдоें рдЕрдиुрд╡ाрдж рдХिрдпा, рддрдеा 5рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी рдХे рдЖрд░ंрдн рдоें рдПрд╡िрдПрдирд╕ рдиे рдЗрди 42 рджंрддрдХрдеाрдУं рдХो рд▓ैрдЯिрди рд╢ोрдХрдХाрд╡्рдп рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддिрдд рдХिрдпा рдеा।
12рд╡ीं рд╕рджी рдХा рд╕्рддंрдн, рдХॉрд▓ेрдЬिрдПрдЯा рдбी рд╕ैंрдЯ'рдУрд░्рд╕ो рдХे рд╡िрд╣ाрд░, рдУрд╕्рдЯा: рдПрдХ рд▓ोрдордб़ी рдФрд░ рдПрдХ рд╕ाрд░рд╕
рдлीрдб्рд░рд╕ рдХे рдЧрдж्рдп рд╕ंрд╕्рдХрд░рдгों рдоें рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा, рд╕рдмрд╕े рдкुрд░ाрдиा рдФрд░ рд╕рд░्рд╡ाрдзिрдХ рдк्рд░рднाрд╡рд╢ाрд▓ी рд╡рд╣ рд╣ै рдЬिрд╕ рдкрд░ рдПрдХ рдЕрди्рдпрдеा рдЕрдЬ्рдЮाрдд рджंрддрдХрдеाрдХाрд░ рд░ोрдоुрд▓рд╕ рдХा рдиाрдо рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рдХрдо рд╕े рдХрдо 10рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी рдкुрд░ाрдиी рддिрд░ाрд╕ी рджंрддрдХрдеाрдПं рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं, рдЬो “рдИрд╕рдк” рдХे рдиाрдо рд╕े рдФрд░ рднी рдкुрд░ाрдиे рдФрд░ рд░ूрдлрд╕ рдХो рд╕ंрдмोрдзिрдд рдЧрдж्рдп рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг рдЬिрд╕рдХी рд░рдЪрдиा рдФрд░ рднी рдкुрд░ाрдиे рдХैрд░ोрд▓िंрдЧिрдпрди рдХाрд▓ рдоें рд╣ुрдИ рд╣ोрдЧी, рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рдк्рд░рддीрдд рд╣ोрддी рд╣ैं। рдпрд╣ рд╕ंрдХрд▓рди рдПрдХ рд╕्рд░ोрдд рдмрди рдЧрдпा рдеा, рдЬिрд╕рд╕े рдордз्рдп рдпुрдЧ рдХे рдЙрдд्рддрд░ाрд░्рдж्рдз рдоें рдЧрдж्рдп рдФрд░ рдкрдж्рдп рдоें рд▓ैрдЯिрди рджंрддрдХрдеाрдУं рдХे рд╕рднी рд╕ंрдХрд▓рдиों рдХी рдкूрд░्рдгрддः рдпा рдЕंрд╢рддः рд╡्рдпुрдд्рдкрдд्рддि рд╣ुрдИ рдеी। рд╕ंрднрд╡рддः 12рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी рдХे рдЖрд╕рдкाрд╕ рд░рдЪिрдд, рд░ोрдоुрд▓рд╕ рдХी рд╢ोрдХрдХाрд╡्рдп рдоें рдкрд╣рд▓ी рддीрди рдкुрд╕्рддрдХों рдХा рдПрдХ рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг, рдордз्рдпрдХाрд▓ीрди рдпूрд░ोрдк рдоें рд╕рд░्рд╡ाрдзिрдХ рдЙрдЪ्рдЪ рдк्рд░рднाрд╡рд╢ाрд▓ी рдЧ्рд░ंрдеों рдоें рд╕े рдПрдХ рдеा। рдЗрди्рд╣ें рд╡िрднिрди्рди (рдЕрди्рдп рд╢ीрд░्рд╖рдХों рдХे рд╕ाрде) рдиाрдоों рд░ोрдоुрд▓рд╕ рдХाрд╡्рдп рдпा рд░ोрдоुрд▓рд╕ рд╢ोрдХрдХाрд╡्рдп рд╕े рд╕ंрджрд░्рднिрдд рдХिрдпा рдЧрдпा, рдпрд╣ рд▓ैрдЯिрди рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рдЖрдо рд╢िрдХ्рд╖рдг рдкाрда рдеा рдФрд░ рдкुрдирд░्рдЬाрдЧрд░рдг рддрдХ рдпрд╣ рд╡्рдпाрдкрдХ рд░ूрдк рд╕े рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рд░рд╣ा рдеा। рд▓ैрдЯिрди рд╢ोрдХрдХाрд╡्рдп рдоें рд░ोрдоुрд▓рд╕ рдХा рдПрдХ рдЕрди्рдп рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг, 1157 рдоें рд╕ेंрдЯ рдЕрд▓्рдмाрди्рд╕ рдоें рдЬрди्рдоे, рдПрд▓ेрдХ्рдЬेंрдбрд░ рдиेрдХрдо рдж्рд╡ाрд░ा рддैрдпाрд░ рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा।
рд░ोрдоुрд╕рд▓ рдХे рд╢ोрдХрдХाрд╡्рдп рдХे рд╡्рдпाрдЦ्рдпाрдд्рдордХ "рдЕрдиुрд╡ाрдж" рдордз्рдп рдпुрдЧीрди рдпूрд░ोрдк рдоें рдмрд╣ुрдд рдЖрдо рдеे। рд╕рдмрд╕े рдкुрд░ाрдиों рдоें рд╕े рдПрдХ 11рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी рдоें рдЪрдмाрдиीрд╕ рдХे рдПрдбेрдоाрд░ рдХा рдеा рдЬिрдоें рдХुрдЫ рдирдИ рд╕ाрдордЧ्рд░ी рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рд▓рдЧрднрдЧ 1200 рдХे рдЖрд╕рдкाрд╕ рд╕िрд╕्рдЯрд░्рд╕िрдпрди рднिрдХ्рд╖ु рдЪेрд░िрдЯрди рдХे рдУрдбो рдж्рд╡ाрд░ा рдиीрддि рдХрдеाрдУं рдХा рдЧрдж्рдп рд╕ंрдХрд▓рди рдЖрдпा рдЬिрд╕рдоें рджंрддрдХрдеाрдУं рдХो (рдЬिрдирдоें рд╕े рдХрдИ рдИрд╕рдкीрдп рдирд╣ीं рд╣ैं) рдПрдХ рдордЬрдмूрдд рдордз्рдпрдХाрд▓ीрди рдФрд░ рдкुрд░ोрд╣िрддी рд░ंрдЧ рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдЗрд╕ рд╡्рдпाрдЦ्рдпाрдд्рдордХ рдк्рд░рд╡ृрдд्рддि рддрдеा рдЕрднी рдФрд░ рдЕрдзिрдХ рдЧैрд░-рдИрд╕рдкीрдп рд╕ाрдордЧ्рд░ी рдХा рд╕рдоाрд╡ेрд╢ рддो рдмрдв़рдиा рд╣ी рдеा рдХ्рдпोंрдХि рдЖрдиे рд╡ाрд▓ी рд╢рддाрдм्рджिрдпों рдоें рд╡िрднिрди्рди рдпूрд░ोрдкीрдп рднाрд╖ाрдУं рдоें рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ोрдиे рд▓рдЧे рдеे।
рдкुрдирд░्рдЬाрдЧрд░рдг рдХे рджौрд░ाрди рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рд▓ैрдЯिрди рдХे рдкुрдирд░ुрдд्рдеाрди рдХे рд╕ाрде, рд▓ेрдЦрдХों рдиे рдИрд╕рдк рдХी рдкाрд░ंрдкрд░िрдХ рддрдеा рдЕрди्рдп рд╡ैрдХрд▓्рдкिрдХ рд╕्рд░ोрддों рд╕े рд╕ाрде-рд╕ाрде рд╕ाрдордиे рдЖрдИ рджंрддрдХрдеाрдУं рдХे рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рд╕ंрдХрд▓िрдд рдХрд░рдиा рдЖрд░ंрдн рдХрд░ рджिрдпा। рдЗрдирдоें рд╕े рд╕рдмрд╕े рдкुрд░ाрдиा рд▓ोрд░ेंрдЬो рдмेрд╡िрд▓ाрдХ्рд╡ा, рдЬिрд╕े рд▓ॉрд░ेंрд╢िрдпрд╕ рдПрдм्рд╕рдЯेрдоिрдпрд╕ рдХे рдиाрдо рд╕े рднी рдЬाрдиा рдЬाрддा рд╣ै, рдиे 197 рджंрддрдХрдеाрдПं рд▓िрдЦी рдеीं[7] рдЬिрдирдоें рд╕े рдкрд╣рд▓ी рдПрдХ рд╕ौ рд╣िрдХेрдЯोрдоीрдеिрдпрдо рдХे рд░ूрдк рдоें 1499 рдоें рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ुрдИ рдеीं। рдИрд╕рдк рдХी рддो рдмрд╣ुрдд рдХрдо рд╢ाрдоिрд▓ рдХी рдЧрдИ рд╣ैं। рдЕрдзिрдХ рд╕े рдЕрдзिрдХ, рдХुрдЫ рдкाрд░ंрдкрд░िрдХ рджंрддрдХрдеाрдУं рдХो рдЕрдкрдиाрдпा рдЧрдпा рд╣ै рдФрд░ рдкुрдирд░्рд╡्рдпाрдЦ्рдпा рдХी рдЧрдИ рд╣ैः рд╢ेрд░ рдФрд░ рдЪूрд╣ा рдХो рдЬाрд░ी рд░рдЦा рдЧрдпा рд╣ै рдФрд░ рдПрдХ рдирдпा рдЕंрдд рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै (рджंрддрдХрдеा 52) рдЬрдмрдХि рдмрд▓ूрдд рдФрд░ рд╕рд░рдХंрдбा рдмрди рдЧрдИ рд╣ै “рдПрд▓्рдо рдФрд░ рд╡िрд▓ो” (53). рдордз्рдпрдХाрд▓ीрди рдХрдеाрдПं рднी рд╣ैं рдЬैрд╕े рдкрд░िрд╖рдж рдоें рдЪूрд╣े (195) рддрдеा рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рдХрд╣ाрд╡рддों рдХा рд╕рдорд░्рдерди рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд╕ृрдЬिрдд рдХрд╣ाрдиिрдпां рдЬैрд╕े рдкाрдиी рдЕрднी рднी рдЧрд╣рд░ा рдмрд╣рддा рд╣ै (5) рдФрд░ рдПрдХ рд╕्рдд्рд░ी, рдПрдХ рдЧрдзा рдФрд░ рдПрдХ рдЕрдЦрд░ोрдЯ рдХा рдкेрдб़ (65). рдЕрдзिрдХрддрд░ рдмाрдж рдоें рд░ॉрдЬрд░ рд▓'рдПрд╕्рдЯ्рд░ेंрдЬ рдХी рдИрд╕рдк рддрдеा рдЕрди्рдп рдк्рд░рдоुрдЦ рдкौрд░ाрдгिрдХ рдХрдеाрдХाрд░ों рдХी рджंрддрдХрдеाрдПं (1692) рдХे рдж्рд╡िрдд्рддीрдп рдЕрд░्рдж्рдз рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рдХी рдЧрдИ рдеीं;[8] рдХुрдЫ рдПрдЪ. рдХ्рд▓ाрд░्рдХ рдХी рдИрд╕рдк рдХी рдЪुрдиी рд╣ुрдИ рджंрддрдХрдеाрдПं: рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рдЕрдиुрд╡ाрдж рдХे рд╕ाрде (1787) рдХी 102 рдоें рднी рдк्рд░рдХрдЯ рд╣ुрдИ, рдЬिрдирдХे рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рдФрд░ рдЕрдорд░ीрдХी рджोрдиों рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг рдеे।[9]
рдмाрдж рдоें рдкрдж्рдп рдоें рджंрддрдХрдеाрдУं рдХे рддीрди рдЙрд▓्рд▓ेрдЦрдиीрдп рд╕ंрдХрд▓рди рдФрд░ рдеे, рдЬिрдирдоें рд╕े рд╕рд░्рд╡ाрдзिрдХ рдк्рд░рднाрд╡рд╢ाрд▓ी рдЧैрдм्рд░िрдЕрд▓ी рдлीрд░्рдиो рдХी рд╕ेрди्рдЯрдо рджंрддрдХрдеाрдПं (1564) рдеी। рдПрдХ рд╕ौ рдоें рд╕े рдЕрдзिрдХांрд╢ рджंрддрдХрдеाрдПं рдИрд╕рдк рдХी рд╣ैं рд▓ेрдХिрди рд╣ाрд╕्рдпрдк्рд░рдж рдХрдеाрдПं рднी рд╣ैं рдЬैрд╕े рдбूрдмी рд╣ुрдИ рдорд╣िрд▓ा рдФрд░ рдЙрд╕рдХा рдкрддि (41) рддрдеा рдоिрд▓ рдоाрд▓िрдХ, рдЙрд╕рдХा рдкुрдд्рд░ рдФрд░ рдЧрдзा (100). рдЬिрд╕ рд╡рд░्рд╖ рдЗрдЯрд▓ी рдоें рдлीрд░्рдиो рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ुрдИ рдеी, рдЙрд╕ी рд╡рд░्рд╖ рд╣ीрд░ोрдиिрдорд╕ рдУрд╕िрдпрд╕ рдиे рдПрдХ Fabulae Aesopi carmine elegiaco redditae рд╢ीрд░्рд╖рдХ рд╕े рдЬрд░्рдордиी рдоें 294 рджंрддрдХрдеाрдУं рдХा рд╕ंрдХрд▓рди рдиिрдХाрд▓ा рдеा।[10] рдЗрд╕рдоें рднी рдХुрдЫ рдХрд╣ीं рдФрд░ рд╕े рд▓ी рдЧрдИ рдеीं рдЬैрд╕े рдиांрдж рдоें рдХुрдд्рддा (67). рддрдм 1604 рдоें рдСрд╕्рдЯ्рд░िрдпाрдИ рдкैंрдЯोрд▓िрдпों рд╡ेрд╕, рдЬिрди्рд╣ें рдкैंрдЯेрд▓िрдпों рдХैंрдбीрдбрд╕ рдХे рдиाрдо рд╕े рдЬाрдиा рдЬाрддा рд╣ै, рдиे рдПрдХ рд╕ौ рдкрдЪाрд╕ рджंрддрдХрдеाрдПं (Centum et Quinquaginta Fabulae) рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдХी рдеी।[11] 152 рдХрд╡िрддाрдУं рдХो рд╡िрд╖рдп рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╕рдоूрд╣ीрдХृрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा, рдХрд╣ीं-рдХрд╣ीं рдПрдХ рд╣ी рджंрддрдХрдеा рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рд╕े рдЕрдзिрдХ рдХрд╡िрддाрдПं рднी рд╕рдорд░्рдкिрдд рдеीं, рдпрдж्рдпрдкि рдЙрд╕рдХा рд╡ैрдХрд▓्рдкिрдХ рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХрд░рддे рд╣ुрдП, рдЬैрд╕े рдмाрдЬ рдФрд░ рдмुрд▓рдмुрд▓ (133-5). рдЗрд╕рдоें рд╢ेрд░, рднाрд▓ू рдФрд░ рд▓ोрдордб़ी (60) рдХे рд╕рд░्рд╡ाрдзिрдХ рдкुрд░ाрдиे рдпूрд░ोрдкीрдп рдЙрджाрд╣рд░рдг рднी рд╢ाрдоिрд▓ рдеे।
рдЕрди्рдп рднाрд╖ाрдУं рдоें рдИрд╕рдк рдХी рджंрддрдХрдеाрдПं
рдПрд╕ोрдкेрдЯ, рдХुрдЫ рджंрддрдХрдеाрдУं рдХा рдкुрд░ाрдиे рдл्рд░ांрд╕ीрд╕ी рдЕрд╖्рдЯрдкрджी рджोрд╣ों рдоें рд░ूрдкांрддрд░рдг рдеा, рдЬिрд╕े 12рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी рдоें рдоेрд░ी рдбि рдл्рд░ांрд╕ рдиे рд▓िрдЦा рдеा।[12] рдЬिрди рд╢िрдХ्рд╖ाрдУं рдХे рд╕ाрде рд╡े рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рджंрддрдХрдеा рдХो рд╕рдоाрдк्рдд рдХрд░рддी рд╣ैं, рд╡े рдЙрдирдХे् рд╕рдордп рдХी рд╕ाрдоंрддी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХो рджрд░्рд╢ाрддी рд╣ैं।
13 рд╡ीं рд╕рджी рдоें рдпрд╣ूрджी рд▓ेрдЦрдХ рдмेрд░ेрдХ्рдпाрд╣ рд╣ा рдиेрдХрдбेрди рдиे рд╣िрдм्рд░ू рддुрдХांрдд рдЧрдж्рдп рдоें 103 'рд▓ोрдордб़ी рджंрддрдХрдеाрдУं' рдХा рдПрдХ рд╕ंрдХрд▓рди рдоिрд╢рд▓े рд╢ुрдЖрд▓िрдо (Mishlei Shualim) рд▓िрдЦा рдеा। рдЗрд╕рдоें рдИрд╕рдк рдХे рдиाрдо рд╕े рдк्рд░рдЪрд▓िрдд рдЬाрдирд╡рд░ों рдХी рдЕрдиेрдХ рдХрдеाрдПं рд╢ाрдоिрд▓ рдеीं, рдЗрд╕рдХे рд╕ाрде рд╣ी рдХрдИ рдоेрд░ी рдбि рдл्рд░ांрд╕ рддрдеा рдЕрди्рдп рд╕े рд▓ी рдЧрдИ рдеीं। рдЙрди्рд╣ें рдпрд╣ूрджी рдиैрддिрдХрддा рд╕िрдЦाрдиे рдХे рдПрдХ рдоाрдз्рдпрдо рдоें рд░ूрдкांрддрд░िрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдмेрд░ेрдХ्рдпाрд╣ рдХे рд▓ेрдЦрди рдоें рдмाрдЗрдмрд▓ рдХे рдЙрдж्рдзрд░рдгों рдФрд░ рдХрдеाрдУं рдХे рд╣рд╡ाрд▓ों рдХी рдПрдХ рдкрд░рдд рдЬोрдб़ी рдЧрдИ рд╣ै। рдкрд╣рд▓ा рдЫрдкा рд╣ुрдЖ рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг 1557 рдоें рдоांрдЯुрдЖ рдоें рд╕ाрдордиे рдЖрдпा; рдоूрд╕ा рд╣рджрд╕ рдж्рд╡ाрд░ा рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рдЕрдиुрд╡ाрдж рдПрдХ рдпрд╣ूрджी рдИрд╕рдк рдХी рджंрддрдХрдеाрдПं рд╢ीрд░्рд╖рдХ рд╕े рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓े 1967 рдоें рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ुрдЖ рдеा।[13]
рдИрд╕рдк, 125 рд░ोрдоुрд▓рд╕ рджंрддрдХрдеाрдУं рдХा рдордз्рдпрдХाрд▓ीрди рдЬрд░्рдорди рдкрдж्рдп рдоें рд░ूрдкांрддрд░рдг рд╣ै, рдЬिрд╕े рдЧрд░рд╣ाрд░्рдб рд╡ॉрди рдоिрди्рдбेрди рдж्рд╡ाрд░ा 1370 рдХे рдЖрд╕ рдкाрд╕ рд▓िрдЦा рдЧрдпा рдеा।[14]
рдУрдбो рдХी рдХिंрд╡рджंрддिрдпां (Chwedlau Odo) (“рдУрдбो рдХी рдХрдеाрдПं”) рдЪेрд░िрдЯрди рдХे рдУрдбो рдХी рдЬाрдирд╡рд░ों рдХी рджंрддрдХрдеाрдУं рдкैрд░ाрдмोрд▓ाрдп рдХा 14рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी рдХा рдПрдХ рд╡ेрд▓्рд╢ рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг рд╣ै। рдЗрдирдоें рд╕े рдХрдИ, рдк्рд░ाрдпः рдЙрдЪ्рдЪрдкрджрд╕्рде рдЪрд░्рдЪ рдХे рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдХी рддीрдЦी рдЖрд▓ोрдЪрдиाрдУं рдХे рд╕ाрде рдЧрд░ीрдмों рдФрд░ рджрд▓िрддों рдХे рдк्рд░рддि рд╕рд╣ाрдиुрднूрддि рджिрдЦाрддी рд╣ैं।[15]
рдИрд╕рдк рдХी рджंрддрдХрдеाрдПं (Isopes Fabules) 15рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी рдХे рдЖрд░ंрдн рдоें рднिрдХ्рд╖ु рдЬॉрди рд▓िंрдбрдЧेрдЯ рдж्рд╡ाрд░ा рдордз्рдп рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рдХрд╡िрддा рдХे рд╢ाрд╣ी рдкрдж рдоें рд▓िрдЦी рдЧрдИ рдеी।[16] рд╕ाрдд рдХрдеाрдПं рд╢ाрдоिрд▓ рдХी рдЧрдИ рд╣ैं рдФрд░ рдЙрдирд╕े рд╕ीрдЦी рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ी рдиैрддिрдХ рд╕ीрдЦों рдкрд░ рднाрд░ी рдЬोрд░ рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै।
рдл्рд░ीрдЬिрдпрди рдИрд╕рдк рдХी рдиैрддिрдХ рджंрддрдХрдеाрдПं рд░ॉрдмрд░्рдЯ рд╣ेрдирд░ीрд╕рди рдж्рд╡ाрд░ा рдордз्рдп рд╕्рдХॉрдЯ рдпांрдм рдкंрдЪрдкрджी рдоें рд▓िрдЦी рдЧрдИ рдеी (1430-1500 рдИ.).[17] рдЗрд╕рдХे рд╕्рд╡ीрдХृрдд рдкाрда рдоें рджंрддрдХрдеाрдУं рдХे рддेрд░рд╣ рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं, рд╕ाрдд рд▓ैрдЯिрди рд░ोрдоुрд▓рд╕ рдкांрдбुрд▓िрдкिрдпों рд╕े рд╡िрд╕्рддाрд░िрдд “рдИрд╕рдк” рд╕े рдХрд╣ाрдиिрдпों рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ैं। рд╢ेрд╖ рдЫः рдоें рд╕े рдкांрдЪ рдоें рдпूрд░ोрдкीрдп рдЪाрд▓рдмाрдЬ рд▓ोрдордб़ी рдХा рдкाрдд्рд░ рд╣ै।
рдХॉрдХ्рд╕рдЯрди рдХे рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг рд╕े рдЪिрдд्рд░
рдИрд╕рдк рдХी рдоाрдиी рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ी рджंрддрдХрдеाрдУं рдХे рд╡िрд╢ाрд▓ рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ों рдХे рдЕрдиुрд╡ाрдж рддрдеा рдпूрд░ोрдкीрдп рднाрд╖ाрдУं рдоें рдЕрдиुрд╡ाрдж рдХे рдкीрдЫे рдк्рд░ेрд░рдгा рдЬрд░्рдордиी рдоें рдПрдХ рдк्рд░ाрд░ंрднिрдХ рдоुрдж्рд░िрдд рдк्рд░рдХाрд╢рди рд╕े рдоिрд▓ी। рдордз्рдп рдпुрдЧ рдХे рджौрд░ाрди рд╡िрднिрди्рди рднाрд╖ाрдУं рдоें рдЫोрдЯे-рдЫोрдЯे рдХрдИ рдЪрдпрди рд╣ोрддे рд░рд╣े рдеे рдХिंрддु рдПрдХ рд╡्рдпाрдкрдХ рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг рдХा рдкрд╣рд▓ा рдк्рд░рдпाрд╕ рд╣ेрдирд░िрдХ рд╕्рдЯेрдирд╣ॉрд╡ेрд▓ рдиे 1476 рдИ. рдоें рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдЕрдкрдиे рдИрд╕ोрдкрд╕ рдоें рдХिрдпा рдеा। рдЗрд╕ рдоें рд▓ैрдЯिрди рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг рдФрд░ рдЬрд░्рдорди рдЕрдиुрд╡ाрдж рджोрдиों рд╢ाрдоिрд▓ рдеे рддрдеा рдИрд╕рдк рдХे рдЬीрд╡рди рдХे рд░िрдиूрдЪिрдЖ рджा рдХैрд╕्рдЯीрд▓िрдУрдиा (Rinuccio da Castiglione) (рдпा рдж'рд░ेрдЬो) рдХे рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг рдХा рдпूрдиाрдиी рд╕े рдЕрдиुрд╡ाрдж рднी рд╢ाрдоिрд▓ рдеा।[18] рд░ोрдоुрд▓рд╕, рдПрд╡िрдПрдирд╕ рддрдеा рдЕрди्рдп рд╕्рд░ोрддों рд╕े рдХोрдИ 156 рджंрддрдХрдеाрдПं рджिрдЦाрдИ рджेрддी рд╣ैं, рдЬिрдирдХे рд╕ाрде рд╡्рдпाрдЦ्рдпाрдпुрдХ्рдд рдк्рд░рд╕्рддाрд╡рдиा рдФрд░ рдЙрдкрджेрд╢ाрдд्рдордХ рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖ рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं।[19] рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рд╕्рдЯेрдирд╣ॉрд╡ेрд▓ рдХी рдкुрд╕्рддрдХ рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рдЕрдиुрд╡ाрдж рдпा рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг рд╢ीрдШ्рд░ рд╣ी рдЗрдЯрд▓ी (1479), рдл्рд░ांрд╕ (1480) рдФрд░ рдЗंрдЧ्рд▓ैंрдб (1484 рдХा рдХैрдХ्рд╕рдЯрди рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг) рдоें рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ुрдП рддрдеा рд╢рддाрдм्рджी рдХे рдЕंрдд рд╕े рдкрд╣рд▓े рдХрдИ-рдХрдИ рдмाрд░ рдкुрдирд░्рдоुрдж्рд░िрдд рд╣ुрдП. 1489 рдХा рд╕्рдкेрдиिрд╢ рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг рдИрд╕рдк рдХा рдЬीрд╡рди рдЙрдирдХी рдЕрдж्рднुрдд рдХрд╣ाрдиी рдХे рд╕ाрде (La vida del Ysopet con sus fabulas hystoriadas) рднी рд╕рдоाрди рд░ूрдк рд╕े рд╕рдлрд▓ рдеा рдФрд░ рдк्рд░ाрдпः рддीрди рд╢рддाрдм्рджिрдпों рддрдХ рдкुрд░ाрдиी рдФрд░ рдирдИ рджुрдиिрдпा рджोрдиों рдоें рдкुрдирд░्рдоुрдж्рд░िрдд рд╣ुрдЖ рдеा।[20]
16рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी рдХे рдЕंрдд рдоें рдкुрд░्рддрдЧाрд▓ी рдоिрд╢рдирд░िрдпों рдиे рдЬाрдкाрди рдкрд╣ुंрдЪрдиे рдкрд░ рдЬाрдкाрди рдХा рджंрддрдХрдеाрдУं рд╕े рдкрд░िрдЪрдп рдХрд░ाрдпा рдЬрдм рдПрдХ рд▓ैрдЯिрди рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг рдХो рд░ोрдордиीрдХृрдд рдЬाрдкाрдиी рдоें рдЕрдиूрджिрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा। рдЗрд╕рдХा рд╢ीрд░्рд╖рдХ рдИрд╕ोрдкो рдиो рдлेрдмुрд▓ाрд╕ (Esopo no Fabulas) рдеा рддрдеा рд╕рдордп рдеा 1593 рдХा. рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рдЬрд▓्рджी рд╣ी 1596 рдФрд░ 1624 рдХे рдмीрдЪ рдХिрд╕ी рд╕рдордп рдПрдХ рд╕ंрдкूрд░्рдг рдЕрдиुрд╡ाрдж, Isoppu Monogatari (ф╝КцЫ╛ф┐ЭчЙйшкЮ?) рд╢ीрд░्рд╖рдХ рд╡ाрд▓े рддीрди рдЦंрдбीрдп рдХाрдиाрдЬोрд╢ी рдХा рдк्рд░рдХाрд╢рди рд╣ुрдЖ рдеा।[21]
рдИрд╕рдк рдХी рджंрддрдХрдеाрдУं рдХा рдЪीрдиी рдоें рдкрд╣рд▓ा рдЕрдиुрд╡ाрдж 17рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी рдХे рдЖрд░ंрдн рдоें рд╣ुрдЖ рдеा, рдкрд╣рд▓ा рдЕрдЪ्рдЫी рдоाрдд्рд░ा рдоें рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ 38 рдХा рдеा рдЬिрд╕े рдиिрдХोрд▓рд╕ рдЯ्рд░िрдЧॉрд▓्рдЯ рдиाрдордХ рдПрдХ рдЬेрд╕ुрдЗрдЯ рдоिрд╢рдирд░ी рдиे рдоौрдЦिрдХ рд░ूрдк рд╕े рдмрддाрдпा рдеा рдФрд░ рдЙрд╕े рдЭांрдЧ рдЧेंрдЧ (рдЪीрдиी: х╝╡ш│б; рдкिрдирдпिрдиः рдЭांрдЧ рдЧेंрдЧ) рдиाрдордХ рдПрдХ рдЪीрдиी рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдж्рд╡ाрд░ा 1625 рдоें рд▓िрдЦा рдЧрдпा рдеा। рдЗрд╕рдХे рджो рд╢рддाрдм्рджी рдмाрдж, рдИрд╕рдк рдХी рджंрддрдХрдеाрдПं: рдЪीрдиी рдоें рд╡िрдж्рд╡ाрди рдоुрди рдоूрдп рд╕ीрди-рд╢ांрдЧ рдж्рд╡ाрд░ा рд▓िрдЦी рдЧрдИ рддрдеा рд╡рд░्рддрдоाрди рд░ूрдк рдоें (рдоुрдХ्рдд рдПрд╡ं рд╢ाрдм्рджिрдХ рдЕрдиुрд╡ाрдж рд╕рд╣िрдд) рд╕ंрдХрд▓िрдд, рдЬाрд╣िрд░ा рддौрд░ рдкрд░ рд░ॉрдЬрд░ рд▓'рдПрд╕्рдЯ्рд░ेंрдЬ рдХे рд╕ंрд╕्рдХрд░рдгों рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╕ंрд╕्рдХрд░рдгों рд╕рд╣िрдд рд▓рдЧрднрдЧ 1840 рдоें рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ुрдИं. рд╢ुрд░ू рдоें рдпрд╣ рдХाрд░्рдп рдХाрдлी рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рд╣ुрдЖ рдеा, рдЬрдм рддрдХ рдХिрд╕ी рдХो рдпрд╣ рдПрд╣рд╕ाрд╕ рдирд╣ीं рд╣ुрдЖ рдХि рджंрддрдХрдеाрдПं рдЕрдзिрдХाрд░рд╡ाрдж-рд╡िрд░ोрдзी рдеीं рдФрд░ рдХुрдЫ рд╕рдордп рдХे рд▓िрдП рдпрд╣ рдкुрд╕्рддрдХ рдк्рд░рддिрдмंрдзिрдд рдХрд░ рджी рдЧрдИ рдеी।[22] рдЭोрдК рдЬुрдУрд░ेрди рддрдеा рдЕрди्рдп рдХे 20рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी рдХे рдЕрдиुрд╡ाрдж рднी рд░рд╣े рд╣ैं।[23]
рдЬ्рдпां рдж рд▓ा рдлोंрдЯीрди (Jean de la Fontaine) рдХी рдл्рд░ांрд╕ीрд╕ी рдоें рдЪुрдиी рд╣ुрдИ рджंрддрдХрдеाрдПं (Fables Choisies) рдИрд╕рдк рдХी рджंрддрдХрдеाрдУं рдХी рд╕ंрдХ्рд╖िрдк्рддрддा рдФрд░ рд╕ाрджрдЧी рд╕े рдк्рд░ेрд░िрдд рдеी।[24] рд╣ाрд▓ांрдХि рдкрд╣рд▓ी рдЫрд╣ рдкुрд╕्рддрдХें рдкूрд░्рдгрддः рдкाрд░ंрдкрд░िрдХ рдИрд╕рдкीрдп рд╕ाрдордЧ्рд░ी рдкрд░ рдиिрд░्рднрд░ рд╣ैं, рдХिंрддु рдЕрдЧрд▓ी рдЫрд╣ рдоें рджंрддрдХрдеाрдПं рдЕрдзिрдХ рд╡िрд╕्рддृрдд рдФрд░ рд╡िрд╡िрдз рдоूрд▓ рдХी рд╣ैं।[25]
19рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी рдХे рдЖрд░ंрдн рдоें рдХुрдЫ рджंрддрдХрдеाрдУं рдХो рдХрдеाрдХाрд░ рдЗрд╡ाрди рдХ्рд░िрд▓ोрд╡ рдж्рд╡ाрд░ा рд░ूрд╕ी рдоें рд░ूрдкांрддрд░िрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा рдФрд░ рдк्рд░ाрдпः рдкुрдирд░्рд╡्рдпाрдЦ्рдпा рдХी рдЧрдИ рдеी।[26]
рдХ्рд╖ेрдд्рд░ीрдп рднाрд╖ाрдУं рдоें рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг
18рд╡ीं рд╕े 19рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी рдоें рд╕рднी рдпूрд░ोрдкीрдп рднाрд╖ाрдУं рдоें рдмрдб़ी рдоाрдд्рд░ा рдоें рдкрдж्рдп рдоें рджंрддрдХрдеाрдПं рд▓िрдЦी рдЬाрддी рджेрдЦी рдЧрдИं। рд░ोрдоांрд╕ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдХ्рд╖ेрдд्рд░ीрдп рднाрд╖ाрдУं рдФрд░ рдмोрд▓िрдпों рдиे рд▓ा рдлोंрдЯेрди рдФрд░ рдЙрддрдиे рд╣ी рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рдЬ्рдпां-рдкिрдпрд░े рдХ्рд▓ेрд░िрд╕ рдж рдл्рд▓ोрд░िрдпां рд╕े рд░ूрдкांрддрд░िрдд рд╕ंрд╕्рдХрд░рдгों рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХिрдпा। рд╕рдмрд╕े рдкुрд░ाрдиा рдк्рд░рдХाрд╢рди рдПрдХ рдЧुрдордиाрдо рдлेрдмрд▓्рд╕ рдХॉрд╕ाрдЗрдб्рд╕ рдПрди рдмेрд░्рд╕ рдЧैрд╕рдХाрдЙрди्рд╕ (Fables Causides en Bers Gascouns) (рдЧैрд╕рдХॉрди рднाрд╖ा рдоें рдЪрдпрдиिрдд рджंрддрдХрдеाрдПं, рдмेрдпॉрди, 1776) рдеा рдЬिрд╕рдоें 106 рджंрддрдХрдеाрдПं рдеीं।[27] рдЗрд╕рдХे рдмाрдж 1809 рдоें рдЬे. рдлोрдХो рдХी рдСрдХ्рд╕ीрдЯрди рд▓िрдоोрдЬीрди рдмोрд▓ी рдоें рдХ्рд╡ेрдХ्рд╕ рдлेрдмрд▓्рд╕ рдЪोрдЗрд╕ीрдЬ рдж рд▓ा рдлोंрдЯेрди рдПрди рдкेрдЯोрдЗрд╕ рд▓िрдоोрдЬीрди рдЖрдИ рдеी।[28]
рдкिрдпेрд░ा рдбिрдЬाрдП рдж рдЧेрдЬрдмрдЗрдпों (Pierre D├йsir├й de Go├лsbriand) (1784-1853) рдиे 1836 рдоें рддрдеा рдИрд╡ рд▓ुрдИрд╕ рдоाрд░ी рдХोрджो (Yves Louis Marie Combeau) (1799-1870) рдиे 1836-38 рдХे рдмीрдЪ рдм्рд░ेрдЯрди рдоें рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг рд▓िрдЦे рдеे। рд╕рджी рдХे рдордз्рдп рдХे рдмाрдж рдЬेрдмी: рдмाрд╕्рдХ рдоें рджो рдЕрдиुрд╡ाрдж рдЖрдПः 50 J-B. рдЖрд░्рдХू рдХी рдЪोрдИ рдж рдлेрдмрд▓्рд╕ рдж рд▓ा рдлोंрдЯेрди, рдд्рд░ोрджोрдПрдХ्рд╕ рдПрди рд╡рд░्рд╕ рдмाрд╕्рдХ्рд╕ (Choix de Fables de La Fontaine, traduites en vers basques) (1848) рдоें рдФрд░ 150 рдлाрджрд░ рдоाрд░्рдЯिрди рдЧोрдпेрдЯ (Abb├й Martin Goyhetche) рдХी рдлेрдм्рд▓िрдЖрдХ рдПрджो рдПрд▓ेрдЧिрдпाрдХ рд▓ाрдлोंрддेрдирддाрд░िрдХ рдмेрд░ोрд╢िрдЬ рдЖрд░्рдХ्рдпुрдПрдХ (Fableac edo aleguiac Lafontenetaric berechiz hartuac) (рдмेрдпोрди, 1852).[29] рдк्рд░ोрд╡ांрдХрд▓ рдХी рдмाрд░ी рдПंрддोрдиी рдмीрдЧो (1825–97) рдХे рд▓ी рдмोрддोрдЖं рдж рдЧेрддों, рдкोрдЗрдЬी рдкैрдеोрдЖрд╕ (Li Boutoun de gu├иto, po├йsies patoises) рдХे рд╕ाрде рдЖрдИ рдеी, рдЗрд╕рдХे рдмाрдж 1881-91 рдХे рдмीрдЪ рдиीрдоा рдмोрд▓ी рдоें рджंрддрдХрдеाрдУं рдХे рдХрдИ рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдЖрдП। [30] рдл्рд░ांрд╕-рдк्рд░рд╢िрдпा рдпुрдж्рдз рдХे рдмाрдж рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХे рд╕рдд्рддांрддрд░рдг рдХे рдкрд╢्рдЪाрдд 1879 рдоें рд▓ा рдлोंрддेрди рдХे рдПрд▓рд╕ेрд╢िрдпрди (рдЬрд░्рдорди) рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг рдк्рд░рдХрдЯ рд╣ुрдП. рдЕрдЧрд▓ी рд╢рддाрдм्рджी рдХे рдЕंрдд рдоें, рднाрдИ рдбेрдиिрд╕-рдпूрд╕ुрдл рд╕िрдмрд▓рд░ (1920-2002) рднाрдЗрдпों рдиे рдЗрд╕ рдмोрд▓ी рдоें рд░ूрдкाрддрд░рдгों рдХा рдПрдХ рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдХिрдпा рдЬो 1995 рд╕े рдХрдИ рдмाрд░ рдоुрдж्рд░िрдд рд╣ो рдЪुрдХा рд╣ै।
рдкрд╢्рдЪिрдоी рдл्рд░ांрд╕ рдХी рдХрдИ рдмोрд▓िрдпों (рдкोрддां-рд╕рддोрдЬे (Poitevin-Saintongeais)) рдоें рд▓ा рдлोंрддेрди рдХे рдХрдИ рд░ूрдкांрддрд░рдг рдеे। рдЗрдирдоें рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓ा рдеा рд╡рдХीрд▓ рдПрд╡ं рднाрд╖ाрд╡िрдж рдЬीрди рд╣ेрдирд░ी рдмрд░्рдЧो рдж рдоैрд░ेрдЯ्рд╕ (1806-73) рдХा рд╕ेंрдЯोрдЬ्рдпा рдмोрд▓ी рдоें рджंрддрдХрдеाрдУं рдФрд░ рдХрд╣ाрдиिрдпों рдХा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ (Recueil de fables et contes en patois saintongeais) (1849)[31]. рд▓рдЧрднрдЧ рдЙрд╕ी рд╕рдордп рд▓िрдЦрдиे рд╡ाрд▓े рдЕрди्рдп рд░ूрдкांрддрд░рдХाрд░ों рдоें рдкिрдпрд░े рдЬाрдХ рд▓ूрдЬो (Pierre-Jacques Luzeau) (рдЬрди्рдо 1808), рдПрдбрд╡рд░्рдб рд▓рдХुрд╡े (1828-99) рддрдеा рдоाрд░्рдХ рдоाрдЪेрдбिрдпрд░ (1830-1898 рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं। 20 рд╡ीं рд╕рджी рдоें, рдоाрд░्рд╕ेрд▓ рд░ोрд▓्рдЯ (рдЬिрдирдХा рдЙрдкрдиाрдо рдбाрдпोрдХ्рд░ेрдЯ рд╣ै), рдпूрдЬीрди рдЪैрд░िрдпрд░, рдлाрджрд░ рдЖрд░्рд╕ीрди рдЧाрд░्рдиिрдпрд░, рдоाрд░्рд╕ेрд▓ рдбूрд▓ाрд░्рдб[32] рдФрд░ рдкिрдпрд░े рдм्рд░िрд╕ाрд░्рдб рд╣ुрдП рдеे।[33] рдЖрдЧे рдЙрдд्рддрд░ рдХी рдУрд░, рдкрдд्рд░рдХाрд░ рдФрд░ рдЗрддिрд╣ाрд╕рдХाрд░ рдЬेрд░ी рд╣рд░्рдмрд░्рдЯ (1926-1985) рдиे рдХुрдЫ рджंрддрдХрдеाрдУं рдХो рдкिрдХाрд░्рдб рдХी рдмोрд▓ी рдХैрдо्рдм्рд░ाрдИ рдЬिрд╕े рд╕्рдеाрдиीрдп рд░ूрдк рд╕े рд╢्рдЦू рдиाрдо рд╕े рдЬाрдиा рдЬाрддा рд╣ै, рд░ूрдкांрддрд░िрдд рдХिрдпा рдеा।[34] рдЗрд╕ рдмोрд▓ी рдоें рдФрд░ рд╣ाрд▓ рдХे рджंрддрдХрдеाрдУं рдХे рдЕрдиुрд╡ाрджрдХों рдоें рдЬो рдЯैंрдЧे (2005) рдФрд░ рд╡िрд▓िрдпрдо рд▓ूрд╡рдирдХोрд░्рдЯ (2009) рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं।
19рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी рдоें рд╡ॉрд▓ूрди рдмोрд▓ी рдоें рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХे рдкुрдирд░्рдЬाрдЧрд░рдг рдХे рджौрд░ाрди, рдЕрдиेрдХ рд▓ेрдЦрдХों рдиे рджंрддрдХрдеाрдУं рдХे рд╕ंрд╕्рдХрд░рдгों рдХो рдЬाрдЧीрд░рджाрд░ों рдХी рдорд╕ाрд▓ेрджाрд░ рднाрд╖ा (рдФрд░ рд╡िрд╖рдпрд╡рд╕्рддु) рдоें рд░ूрдкांрддрд░िрдд рдХिрдпा рдеा।[35] рдЙрдирдоें рд╢ाрдоिрд▓ рдеे рдЪाрд░्рд▓्рд╕ рдбूрд╡ीрд╡ीрд░ (1842 рдоें); рдЬोрд╕ेрдл рд▓рдордпे (1845) рдФрд░ 1851-67 рдЯीрдо рдХे рдЬ्рдпां-рдЬोрд╕ेрдл рдбेрд╣िрди (1847, 1851-2) рдФрд░ рдл़्рд░ाँрд╕्рд╡ा рдмेрд▓ो (1851-67), рдЬिрди्рд╣ोंрдиे рдоिрд▓рдХрд░ рдкुрд╕्рддрдХें I-VI рдХрд╡рд░ рдХी рдеी।[36] рдЪाрд░्рд▓्рд╕ рд▓ेрдЯेрд▓िрдЕрд░ (рдоॉрди्рд╕, 1842) рддрдеा рдЪाрд░्рд▓्рд╕ рд╡ेрд░ोрдЯ (рдиैрдоूрд░, 1844) рдиे рдЕрди्рдп рдмोрд▓िрдпों рдоें рд░ूрдкांрддрд░рдг рдХिрдП рдеे, рдмрд╣ुрдд рдмाрдж рдоें, рд▓िрдпॉрди рдмрд░्рдирд╕ рдиे рдЪाрд░्рд▓ेрд░ोрдЗ рдХी рдмोрд▓ी рдоें рд▓ा рдлोंрддेрди рдХी рдХोрдИ рдПрдХ рд╕ौ рдирдХрд▓ рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдХी рдеीं (1872),[37] рдЙрд╕рдХा рдЕрдиुрд╕рд░рдг рдХिрдпा рдЬोрд╕ेрдл рдбрд░ेрди рдиे рдЬिрд╕рдиे 1880 рдХे рджрд╢рдХ рдоें рдмोрд░ीрдиेрдЬ рдмोрд▓ी рдоें рдмोрд╕рдХेрдд्рдпा рдЙрдкрдиाрдо рд╕े рд▓िрдЦा рдеा। рд░ूрдкांрддрд░рдгों рдХी рдЪрд▓ рд░рд╣ी рд▓рд╣рд░ рдоें рд╕рд░्рд╡ाрдзिрдХ рд╕рдлрд▓ рдХा рд╣ी рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдХрд░рддे рд╣ुрдП 20рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी рдоें рдЬोрд╕ेрдл рд╣ाрдЙрд╕ (1946)[38] рдХा рдХोрди्рдж्рд░ोрдЬ рдмोрд▓ी рдоें рдкрдЪाрд╕ рджंрддрдХрдеाрдУं рдХा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдЖрдпा рдеा। рдл्рд░ांрд╕ рдФрд░ рдмेрд▓्рдЬिрдпрдо рджोрдиों рд╣ी рдоें рдЗрди рд╕рднी рдЧрддिрд╡िрдзि рдХे рдкीрдЫे рдордХрд╕рдж рдмрдв़рддी рдХेрди्рдж्рд░ीрдпрддा рдФрд░ рд░ाрдЬрдзाрдиी, рдЬो рддрдм рддрдХ рдоुрдЦ्рдпрддः рдПрдХрднाрд╖ी рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рд░рд╣ा рдеा, рдХी рднाрд╖ा рдкрд░ рдЕрддिрдХ्рд░рдордг рдХे рдЦिрд▓ाрдл рдХ्рд╖ेрдд्рд░ीрдп рд╡िрд╢िрд╖्рдЯрддा рдкрд░ рдЬोрд░ рджेрдиा рдеा।
рдХ्рд░िрдпोрд▓
рд▓ेрд╕ рдмрдо्рдмोрдЙрд╕ рдХे рдл्рд░ांрд╕ीрд╕ी рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг рдХे рдХрд╡рд░
рдХैрд░ेрдмिрдпрди рдХ्рд░िрдпोрд▓ों рдиे рднी 19рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी рдХे рдордз्рдп рд╕े рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдХे рд░ूрдкांрддрд░ों рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдХो рд╢ुрд░ू рдоें рдЙрдкрдиिрд╡ेрд╢рд╡ाрджी рдкрд░िрдпोрдЬрдиा рдХे рд╣िрд╕्рд╕े рдХे рд░ूрдк рдоें рд▓ेрдХिрди рдмाрдж рдоें рдЕрдкрдиी рдмोрд▓ी рдХे рд▓िрдП рдк्рдпाрд░ рдФрд░ рдЧрд░्рд╡ рдХे рд░ूрдк рдоें рджेрдЦा. рдл़्рд░ाँрд╕्рд╡ा рдЕрдЪिрд▓ो рдоोрдмाрдЯ (1817-66) рдиे рд▓ा рдлोंрддेрди рдХी рджंрддрдХрдеाрдУं рдХा рдоाрд░्рдЯीрдиिрдХ рдХी рдмोрд▓ी рдоें рд░ूрдкांрддрд░рдг рд▓े рдмैंрдмрд╕ рдоें рдлेрдмрд▓्рд╕ рдж рд▓ा рдлोंрддेрди рдЯ्рд░ेрд╡рд╕्рдЯीрдЬ рдПрди рдкेрдЯोрдЗрд╕ (Fables de la Fontaine travesties en patois) (1846) рдХिрдпा рдеा।[39] рдкрдб़ोрд╕ी рдЧ्рд╡ाрдбेрд▓ोрдк рдоें рдкॉрд▓ рдмूрджो (1801-70) рдж्рд╡ाрд░ा 1850-60 рдХे рдмीрдЪ рдоूрд▓ рджंрддрдХрдеाрдПं рд▓िрдЦी рдЬा рд░рд╣ी рдеी рдХिंрддु рдЙрд╕рдХे рдорд░рдгोрдкрд░ांрдд рддрдХ рдЗрди्рд╣ें рдПрдХрдд्рд░ рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा। рддुрдХांрддрд╡ाрд▓ी рджंрддрдХрдеाрдУं рдХे рдХुрдЫ рдЙрджाрд╣рд░рдг 1869 рдоें рдд्рд░िрдиिрджाрдж рдХी рдк्рд░ांрд╕ीрд╕ी рдХ्рд░िрдпोрд▓ рдХी рд╡्рдпाрдХрд░рдг рдоें рдирдЬрд░ рдЖрдП рдеे рдЬिрдирд╣ें рдЬॉрди рдЬैрдХрдм рдеॉрдорд╕ (1840-89) рдиे рд▓िрдЦा рдеा рдФрд░ рдпे 1869 рдоें рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ुрдИ рдеी। рдирдИ рд╢рддाрдм्рджी рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдиे рджेрдЦा рдЬॉрд░्рдЬ рд╕ीрд▓्рд╡ेрди рдХा рдк्рд░рдХाрд╢рди рдХ्рд░िрдХ! рдХ्рд░ैрдХ! рдлेрдмрд▓्рд╕ рдж рд▓ा рдлोंрддेрди рд░ेрдХोंрддीрд╕ рдкाрд░ рдЕрди рдоोंрддेрдЧाрд░्рдж рд╣ैрддिрдПрди рдПрдЯ рдЯ्рд░ांрд╕рдХ्рд░ाрдЗрдЯ рдПрди рд╡рд░्рд╕ рдХ्рд░िрдУрд▓्рд╕ (рдПрдХ рд╣ैрддी рдкрд░्рд╡рддाрд░ोрд╣ी рдж्рд╡ाрд░ा рдХрд╣ी рдЧрдИ рд▓ा рдлोंрддेрди рдХी рджंрддрдХрдеाрдПं рдХ्рд░िрдпोрд▓ рдкрдж्рдп рдоें рд▓िрдЦा рдЧрдИ, 1901).[40]
рджрдХ्рд╖िрдг рдЕрдоेрд░िрдХी рдоुрдЦ्рдп рднूрдоि рдкрд░, рдЕрд▓्рдл्рд░ेрдб рдж рд╕ेंрдЯ рдХ्рд╡ेंрдЯिрди рдиे 1872 рдоें рд▓ा рдлोंрддेрди рд╕े рдоुрдХ्рдд рд░ूрдк рд╕े рджंрддрдХрдеाрдУं рдХे рдПрдХ рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдХो рдЧाрдпрдиीрдЬ рдХ्рд░िрдпोрд▓ рдоें рд░ूрдкांрддрд░िрдд рдХрд░ рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдХिрдпा рдеा। рдпрд╣ рдХрд╡िрддाрдУं рдФрд░ рдХрд╣ाрдиिрдпों рдХे рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдоें рд╕े (рдЖрдордиे-рд╕ाрдордиे рдЕрдиुрд╡ाрдж рд╕рд╣िрдд) рдПрдХ рдкुрд╕्рддрдХ рдеी рдЬिрд╕рдоें рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХा рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдФрд░ рдХ्рд░िрдпोрд▓ рд╡्рдпाрдХрд░рдг рдкрд░ рдПрдХ рд▓ेрдЦ рднी рд╢ाрдоिрд▓ рдеा।[41] рдХैрд░ेрдмिрдпрди рдХे рджूрд╕рд░ी рдУрд░, рдЬूрд▓्рд╕ рдЪोрдкिрди (1830-1914) 19рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी рдХे рдЕंрдд рдоें рд▓ुрдЗрд╕िрдпाрдиा рдЧुрд▓ाрдо рдХ्рд░िрдпोрд▓ рдоें рд▓ा рдлोंрддेрди рдХा рд░ूрдкांрддрд░ рдХрд░ рд░рд╣ा рдеा। рдЗрди рд╕ंрд╕्рдХрд░рдгों рдоें рд╕े рддीрди рдкрдж्рдп рд╕ंрдХрд▓рди рдХ्рд░िрдпोрд▓ рдИрдеोрдЬः 19рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी рдХा рдл्рд░ैंрдХोрдлोрди рдХाрд╡्рдп рд▓ुрд╢िрдпाрдиा (рдЗрд▓िрдиॉрдпрд╕ рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп, 2004) рдоें рдиॉрд░्рдорди рд╢рдкिрд░ो рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдмोрд▓ी рдЕрдиुрд╡ाрдж рд╕рд╣िрдд рдк्рд░рдХрдЯ рд╣ुрдЖ рдеा।[42] рдЪोрдкिрди рдХी рд╕рднी рдХрд╡िрддाрдПं рд╕ेंрдЯेрдирд░ी рдХॉрд▓ेрдЬ, рд▓ुрд╕िрдпाрдиा рдж्рд╡ाрд░ा рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдХी рдЧрдИ рд╣ैं (рдлेрдмрд▓्рд╕ рдПрдЯ рд░ेрд╡ेрд░ीрдЬ, 2004).[43]
рд╣िंрдж рдорд╣ाрд╕ाрдЧрд░ рдоें рдж्рд╡ीрдкों рдоें рдл्рд░ेंрдЪ рдХ्рд░िрдпोрд▓ рдоें рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг рдХैрд░िрдмिрдпрди рдХी рддुрд▓рдиा рдоें рдХुрдЫ рдкрд╣рд▓े рдмрдирдиे рд╢ुрд░ू рд╣ो рдЧрдП рдеे। рд▓ुрдИ рд╣ैрд░ी (1801-1856) рдиे 1820 рдоें рдм्рд░िрдЯेрдиी рд╕े рд░िрдпूрдиिрдпрди рдоें рдЖрдк्рд░рд╡ाрд╕ рдХिрдпा рдеा। рдПрдХ рд╕्рдХूрд▓ рдЕрдз्рдпाрдкрдХ рдмрди рдЬाрдиे рдХे рдмाрдж рдЗрд╕рдиे рд▓ा рдлोंрддेрди рдХी рджंрддрдХрдеाрдУं рдХा рд╕्рдеाрдиीрдп рдмोрд▓ी рдоें Fables cr├йoles d├йdi├йes aux dames de l’├оle Bourbon (рдж्рд╡ीрдк рдХी рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХे рд▓िрдП рдХ्рд░िрдпोрдм рджंрддрдХрдеाрдПं) рдоें рд░ूрдкांрддрд░рдг рдХिрдпा рдеा। рдпрд╣ 1829 рдоें рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा рдФрд░ рдЗрд╕рдХे рддीрди рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг рдиिрдХाрд▓рдиे рдкрдб़े рдеे।[44] рдЗрд╕рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рд▓ा рдлॉрдирдЯेрди рдХी 49 рджंрддрдХрдеाрдПं 1900 рдХे рдЖрд╕рдкाрд╕ рд░ोрдбोрд▓рдлाрдЗрди рдпंрдЧ (1860-1932) рдж्рд╡ाрд░ा рд╕ेрд╢ेрд▓्рд╕ рдмोрд▓ी рдоें рд░ूрдкांрддрд░िрдд рдХी рдЧрдИ рдеी рдХिंрддु рд╡े 1983 рддрдХ рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдирд╣ीं рд╣ो рд╕рдХीं। [45] рдЬीрди рд▓ुрдЗрд╕ рд░ॉрдмрд░्рдЯ рдХी рд╣ाрд▓ рд╣ी рдоें рдмेрдм्рд░िрдпрд╕ рдХा рд░िрдпूрдиिрдпрди рдХ्рд░िрдпोрд▓ рдоें рдЕрдиुрд╡ाрдж (2007)[46] рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рд░ूрдкांрддрд░ों рдоें рдПрдХ рдФрд░ рдордХрд╕рдж рдЬोрдб़рддा рд╣ै। рджंрддрдХрдеाрдПं рдЧुрд▓ाрдо рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХी рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рд░ूрдк рдоें рд╢ुрд░ू рд╣ुрдИं рдФрд░ рдЙрдирдХी рдкृрд╖्рдарднूрдоि рдХृрд╖ि рдЬीрд╡рди рдХी рд╕ाрджрдЧी рдоें рд╣ै। рдХ्рд░िрдпोрд▓ рдЧुрд▓ाрдо рдЗрд╕ рдЕрдиुрднрд╡ рдХो рдоाрд▓िрдХ рдХी рд╢िрд╖्рдЯ рднाрд╖ा рдХी рдЕрдкेрдХ्рд╖ा рдЕрдзिрдХ рд╢ुрдж्рдзрддा рдХे рд╕ाрде рд╕्рдеाрдиांрддрд░िрдд рдХрд░рддा рд╣ै।
рдЕрд╢िрд╖्рдЯ рднाрд╖ा (рд╕्рд▓ैंрдЧ)
рджंрддрдХрдеाрдПं рдоौрдЦिрдХ рдкрд░ंрдкрд░ा рд╕े рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рд░ूрдк рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рд╣ै, рд╡े рдпाрдж рд░рдЦी рдЧрдИं рдФрд░ рдлिрд░ рдЕрдкрдиे рд╢рдм्рджों рдоें рдкुрдиः рдкुрдиः рд╕ुрдиाрдИ рдЬाрдХрд░ рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рдоें рдмрдиी рд░рд╣ीं। рдЬрдм рд╡े рд▓िрдЦी рдЬाрддी рд╣ैं рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рд╢िрдХ्рд╖ा рдХे рдоाрдз्рдпрдо рдХी рдк्рд░рдоुрдЦ рднाрд╖ा рдоें, рд╡े рдЕрдкрдиे рдоूрд▓ рддрдд्рд╡ рдоें рд╕े рдХुрдЫ рдЦो рджेрддी рд╣ैं। рдЗрд╕рд▓िрдП рдЙрди्рд╣ें рд╕ुрдзाрд░рдиे рдХी рд░рдгрдиाрддि рдпрд╣ рд╣ै рдХि рд▓िрдЦिрдд рдФрд░ рдмोрд▓ा рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ी рднाрд╖ा рдХे рдмीрдЪ рдХे рдЕंрддрд░ рдХो рдХाрдо рдоें рд▓िрдпा рдЬाрдП. рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рдоें рдРрд╕ा рдЬिрди рд▓ोрдЧों рдиे рдХिрдпा рд╣ै рдЙрди рдоें рд╕े рдПрдХ рдеे рд╕рд░ рд░ॉрдЬрд░ рд▓'рд╕्рдЯ्рд░ेंрдЬ, рдЬिрди्рд╣ोंрдиे рджंрддрдХрдеाрдУं рдХा рдЪрдЯрдкрдЯी рд╢рд╣рд░ी рдЕрд╢िрд╖्рдЯ рднाрд╖ा рдоें рдЕрдиुрд╡ाрдж рдХिрдпा рдФрд░ рдЖрдЧे рд▓ॉрд░ेंрд╢िрдпрд╕ рдПрдм्рд╕рдЯेрдоिрдпрд╕ рдХी рдХी рдХ्рд░ांрддिрдХाрд░ी рд▓ैрдЯिрди рджंрддрдХрдеाрдУं рдХो рдЕрдкрдиे рд╕ंрдХрд▓рди рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рдХрд░рдХे рдЙрдирдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд░ेрдЦांрдХिрдд рдХिрдпा।[47] рдл्рд░ांрд╕ рдоें рджंрддрдХрдеाрдУं рдХी рдкрд░ंрдкрд░ाрдкрд╣рд▓े рд╣ी 17рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी рдоें рд▓ा рдлोंрддेрди рдж्рд╡ाрд░ा рдИрд╕рдк рдФрд░ рдЕрди्рдп рдХी рдк्рд░рднाрд╡рд╢ाрд▓ी рдкुрдирд░्рд╡्рдпाрдЦ्рдпाрдУं рд╕े рдирд╡ीрдХृрдд рд╣ो рдЪुрдХी рдеी। рдЖрдиे рд╡ाрд▓ी рд╢рддाрдм्рджिрдпों рдоें рдХ्рд╖ेрдд्рд░ीрдп рднाрд╖ाрдУं, рдЬो рдХेंрдж्рд░ рдоें рдЗрди рд▓ोрдЧों рдХे рд▓िрдП рдЕрд╢िрд╖्рдЯ рднाрд╖ा рд╕े рдХुрдЫ рдмेрд╣рддрд░ рдеी, рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдФрд░ рдЖрдЧे рдкुрдирд░्рд╡्рдпाрдЦ्рдпाрдПं рдХी рдЧрдИं। рдЕंрддрддः, рддрдеाрдкि, рд╢рд╣рд░ों рдХी рдЬрдирддा рдХी рдЬीрдн рдЦुрдж рдЗрд╕рдХी рдПрдХ рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рдоाрдз्рдпрдо рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕рд░ाрд╣рдиा рдХрд░рдиे рд▓рдЧी।
рд╢рд╣рд░ी рдХрдардмोрд▓ी рдоें рдЕрдиुрд╡ाрдж рдХा рдПрдХ рд╕рдмрд╕े рдкुрд░ाрдиा рдЙрджाрд╣рд░рдг рдеा 1929 рдоें Les Fables de Gibbs (рдЧिрдм्рд╕ рдХी рджंрддрдХрдеाрдПं) рд╢ीрд░्рд╖рдХ рд╕े рдПрдХ рд╣ी рдХाрдЧрдЬ рдХी рдоुрдб़ी рд╣ुрдИ рд╢ीрдЯ рдкрд░ рдПрдХ рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рджंрддрдХрдеा। рдЗрд╕ рдЕрд╡рдзि рдХे рджौрд░ाрди рдЕрди्рдп рд▓ेрдЦрдХों рдиे рдЕंрддрддः Fables de La Fontaine en argot (рдХрдардмोрд▓ी рдоें рд▓ा рдлोंрддेрди рдХी рджंрддрдХрдеाрдПं) (Etoile sur Rh├┤ne 1989) рд▓िрдЦा. рдЗрд╕ рдХे рдмाрдж рдж्рд╡िрддीрдп рд╡िрд╢्рд╡ рдпुрдж्рдз рдХे рдмाрдж рд▓ोрдХрдк्рд░िрдпрддा рдоें рдЗрд╕ рд╢ैрд▓ी рдХा рд╡िрдХाрд╕ рд╣ुрдЖ। 1945 рдХे рдЖрд╕ рдкाрд╕ рдмрд░्рдиाрд░्рдб рдЧेрд▓्рд╡рд▓ рдХे рджंрдд рдХрдеाрдУं рдХे рджो рдЫोрдЯे рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ों рдХे рдкीрдЫे-рдкीрдЫे 15-15 рджंрддрдХрдеाрдУं рдХे рджो рд╕ंрдХрд▓рди 'рдоाрд░्рдХрд╕' (рдкेрд░िрд╕ 1947, 1958 рдФрд░ 2006 рдоें рдкुрдирд░्рдоुрдж्рд░िрдд), рдПрдкी рдХॉрди्рдб्рд░ेрдЯ рдХी рдХрдардмोрд▓ी рдоें рджंрддрдХрдеाрдУं рдХी рд╢ृंрдЦрд▓ा (Recueil des fables en argot) (рдкेрд░िрд╕, 1951) рддрдеा рдЬिрдпो рд╕ैंрдб्рд░ी (1897-1975) рдФрд░ рдЬीрди рдХोрд▓्рдм рдХी рдХрдардмोрд▓ी рдоें рджंрддрдХрдеाрдПं (Fables en argot) (рдкेрд░िрд╕, 1950/60) рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ुрдП. рдРрд╕े рдЕрдзिрдХрддрд░ рдоुрдж्рд░рдг рдиिрдЬी рддौрд░ рдкрд░ рдмрдиाрдИ рдЧрдИ рдкुрд╕्рддिрдХाрдПं рдФрд░ рдкрд░्рдЪे рдеे, рдЬो рдордиोрд░ंрдЬрдирдХрд░्рддाрдУं рдж्рд╡ाрд░ा рдЕрдкрдиे рдк्рд░рджрд░्рд╢рди рдХे рд╕рдордп рдЕрдХ्рд╕рд░ рдмेрдЪे рдЬाрддे рдеे, рдЗрдирдХी рддिрдеि рддрдп рдХрд░ рдкाрдиा рдоुрд╢्рдХिрд▓ рд╣ै।[48] рдЗрди рдХрд╡िрддाрдУं рдоें рд╕े рдХुрдЫ рддो рдЙрд▓्рд▓ेрдЦрдиीрдп рдк्рд░рджрд░्рд╢рдирдХрд░्рддाрдУं рдХी рдиिрд░्рджेрд╢िрдХा рдоें рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдкा рдЧрдИ, рдЬैрд╕े рдмॉрдмी рдлॉрд░ेрд╕्рдЯ рддрдеा рдИрд╡्рд╕ рдбिрдиाрдЗ़рдб рдЬिрдирдХो рджрд░्рдЬ рдХрд░ рд▓िрдпा рдЧрдпा।[49] рдл्рд░ांрд╕ рдХे рджрдХ्рд╖िрдг рдоें, рдЬाрд░्рдЬ рдЧौрджों рдпुрдж्рдз рдХे рдмाрдж рдХी рдЕрд╡рдзि рдоें рджंрддрдХрдеाрдУं рдХी рддрд╣ рдХी рд╣ुрдИ рдХрдИ рд╢ीрдЯ рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдХी рдеीं। рдПрдХाрд▓ाрдк рдХे рд░ूрдк рдоें рд╡рд░्рдгिрдд рдЗрди рдоें рдЦिрдЪрдб़ी рднाрд╖ा рд▓्рдпों рддрдеा рднूрдордз्рдп рдХी рд╕ाрдоाрди्рдп рднाрд╖ा рд╕ाрдмिрд░ рдк्рд░рдпोрдЧ рдХी рдЧрдИ рдеी।[50] рдл्рд░ांрд╕ рдХे рдХрдИ рднाрдЧों рдоें рдЕрди्рдпों рдж्рд╡ाрд░ा рдХрдардмोрд▓ी рд╕ंрд╕्рдХрд░рдгों рдХा рд▓िрдЦिрдд рдпा рд░िрдХॉрд░्рдбेрдб рд░ूрдк рдоें рдмрдирдиा рдЖрдЬ рднी рдЬाрд░ी рд╣ै।
рдмрдЪ्рдЪों рдХे рд▓िрдП рдИрд╕рдк
рд╡ॉрд▓्рдЯрд░ рдХ्рд░ेрди рдХा рд╢ीрд░्рд╖рдХ рдкृрд╖्рда, 1887
рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рдоें рдИрд╕рдк рдХी рджंрддрдХрдеाрдУं рдХा рдкрд╣рд▓ा рдЫрдкा рд╣ुрдЖ рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг 26 рдоाрд░्рдЪ,1484 рдХो рд╡िрд▓िрдпрдо рдХैрдХ्рд╕рдЯрди рдж्рд╡ाрд░ा рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा। рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рд╢рддाрдм्рджिрдпों рдоें рдЧрдж्рдп рдФрд░ рдкрдж्рдп рдоें рдХрдИ рдЕрди्рдп рд▓ोрдЧों, рдиे рдЕрдиुрд╕рд░рдг рдХिрдпा। 20рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी рдоें рдмेрди рдИ. рдкेрд░ी рдиे 1952 рдоें рд▓ोрдм рдХ्рд▓ाрд╕िрдХрд▓ рд▓ाрдЗрдм्рд░ेрд░ी рдХे рд▓िрдП рдмेрдм्рд░िрдпрд╕ рдФрд░ рдлीрдб्рд░рд╕ рдХी рдИрд╕рдкीрдп рджंрддрдХрдеाрдУं рдХो рд╕ंрдкाрджिрдд рдХिрдпा рдФрд░ рдЯाрдЗрдк рд╕े рдХ्рд░рдоांрдХिрдд рд╕ूрдЪी рд╕ंрдХрд▓िрдд рдХी। [51] рдУрд▓िрд╡िрдпा рдФрд░ рд░ॉрдмрд░्рдЯ рдЯेрдо्рдкрд▓ рдХे рдкेंрдЧुрдЗрди рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг рдХा рд╢ीрд░्рд╖рдХ рд╣ै рдИрд╕рдк рдХी рд╕ंрдкूрд░्рдг рджंрддрдХрдеाрдПं (1998) рдХिंрддु рд╡ाрд╕्рддрд╡ рдоें рдмेрдм्рд░िрдпрд╕, рдлीрдб्рд░рд╕ рддрдеा рдЕрди्рдп рдк्рд░рдоुрдЦ рдк्рд░ाрдЪीрди рд╕्рд░ोрддों рд╕े рдХрдИ рдХрдеाрдУं рдХो рдЫोрдб़ рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдЕрдзिрдХ рд╣ाрд▓ рд╣ी рдоें, 2002 рдоें рдИрд╕рдк рдХी рджंрддрдХрдеाрдПं рд╢ीрд░्рд╖рдХ рд╡ाрд▓े рд▓ौрд░ा рдЧिрдм्рд╕ рдХे рдПрдХ рдЕрдиुрд╡ाрдж рдХो рдСрдХ्рд╕рдлोрд░्рдб рд╡рд░्рд▓्рдб्рд╕ рдХ्рд▓ाрд╕िрдХ्рд╕ рдж्рд╡ाрд░ा рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा। рдЗрд╕ рдкुрд╕्рддрдХ рдоें 359 рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं рдФрд░ рд╕рднी рдк्рд░рдоुрдЦ рдпूрдиाрдиी рдФрд░ рд▓ैрдЯिрди рд╕्рд░ोрддों рд╕े рдЪрдпрди рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै।
18рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी рддрдХ рджंрддрдХрдеाрдПं рдмрдб़े рдкैрдоाрдиे рдкрд░ рд╢िрдХ्рд╖рдХों, рдк्рд░рдЪाрд░рдХों, рднाрд╖рдг рдиिрд░्рдоाрддाрдУं рдФрд░ рдиीрддिрд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдЙрдкрджेрд╢рдХों рдж्рд╡ाрд░ा рд╡рдпрд╕्рдХों рдХो рдЙрдкрдпोрдЧ рдХे рд▓िрдП рджी рдЬाрддी рдеीं। рдпे рджाрд░्рд╢рдиिрдХ рдЬॉрди рд▓ोрдХे рдеे рдЬिрди्рд╣ोंрдиे, рд▓рдЧрддा рд╣ै рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓े рд╢िрдХ्рд╖ा рдХे рд╕ंрдмंрдз рдоें рдХुрдЫ рд╡िрдЪाрд░ (1693) рдоें рдмрдЪ्рдЪों рдХो рд╡िрд╢ेрд╖ рджрд░्рд╢рдХ рдХे рд░ूрдк рдоें рд▓рдХ्рд╖िрдд рдХрд░рдиे рдХी рд╡рдХाрд▓рдд рдХी рдеी। рдЙрдирдХी рд░ाрдп рдоें рдИрд╕рдк рдХी рджंрддрдХрдеाрдПं рд╣ैं
рдПрдХ рдмрдЪ्рдЪे рдХो рдк्рд░рд╕рди्рди рдХрд░рдиे рддрдеा рдЙрд╕рдХा рдордиोрд░ंрдЬрди рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдЙрдкрдпुрдХ्рдд рд╣ैं। . . рдлिрд░ рднी рдПрдХ рд╡рдпрд╕्рдХ рдХो рдПрдХ рдЙрдкрдпोрдЧी рдк्рд░рддिрдмिंрдм рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддी рд╣ैं। рдФрд░ рдЕрдЧрд░ рдЙрд╕рдХी рдпाрджрджाрд╢्рдд рдЕрдкрдиी рд╕ाрд░ी рдЬिंрджрдЧी рдЙрди्рд╣ें рдпाрдж рд░рдЦ рд▓े, рддो рдЕрдкрдиे рдорд░्рджाрдиा рд╡िрдЪाрд░ों рдФрд░ рдЧंрднीрд░ рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдп рдХे рдмीрдЪ рдЙрдирдХो рдкाрдХрд░ рдЙрд╕े рдХрднी рднी рдкрдЫрддाрд╡ा рдирд╣ीं рд╣ोрдЧा. рдЕрдЧрд░ рдЙрд╕рдХी рдИрд╕рдк рдоें рдЪिрдд्рд░ рд╣ैं, рдпрд╣ рдмрд╣ुрдд рдЕрдЪ्рдЫा рдордиोрд░ंрдЬрди рдХрд░ेрдЧी рдФрд░ рдЬрдм рд╡рд╣ рдЗрд╕рдХे рд╕ाрде рдЬ्рдЮाрди рднी рдмрдв़ाрдПрдЧी рддो рдЙрд╕े рдкрдв़рдиे рдХे рд▓िрдП рдк्рд░ोрдд्рд╕ाрд╣िрдд рдХрд░ेрдЧी. рдХ्рдпोंрдХि рдРрд╕ी рджृрд╢्рдп рд╡рд╕्рддुрдУं рдХो рдмрдЪ्рдЪों рдХे рд▓िрдП рд╕ुрдирдиे рдоें рд╡्рдпрд░्рде рдХी рдмाрдд рд╣ै рдФрд░ рдмिрдиा рдХिрд╕ी рднी рд╕ंрддोрд╖ рдХे, рдЬрдмрдХि рд╡े рдЙрдирдХे рдмाрд░े рдоें рдХुрдЫ рдирд╣ीं рдЬाрдирддे, рд╡े рд╡िрдЪाрд░ рдЙрди рдз्рд╡рдиिрдпों рд╕े рдирд╣ीं рдЖрддे рд╣ैं, рд▓ेрдХिрди рдЦुрдж рдЙрди рд╡рд╕्рддुрдУं рд╕े рдпा рдЙрдирдХे рдЪिрдд्рд░ों рд╕े рдЖрддे рд╣ैं।[52]
рдпुрд╡ा рд▓ोрдЧ рджंрддрдХрдеाрдУं рдХे рд▓िрдП рд╡िрд╢ेрд╖ рд▓рдХ्рд╖्рдп рд╣ैं, рдпрд╣ рд╡िрдЪाрд░ рдЦाрд╕ рддौрд░ рдкрд░ рдХोрдИ рдирдпा рдирд╣ीं рдеा рдФрд░ рдЗрди рджрд░्рд╢рдХों рдХे рд▓िрдП рдЕрдиेрдХ рд╢ाрдирджाрд░ рдпोрдЬрдиाрдПं рдпूрд░ोрдк рдоें рдкрд╣рд▓े рд╕े рд╣ी рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдоें рд▓ाрдИ рдЬा рдЪुрдХा рдеी। 17рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी рдоें рдкोрдк рдкाрдпрд╕ IV рдж्рд╡ाрд░ा рдЧैрдм्рд░िрдпрд▓ рдлीрд░्рдиो рдХी рд╕ौ рджंрддрдХрдеाрдПं (Centum Fabulae of Gabriele Faerno) рдХो рдЕрдзिрдХृрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा 'рддाрдХि рдЙрд╕ी рд╕рдордп рдФрд░ рдЙрд╕ी рдкुрд╕्рддрдХ рд╕े рдиैрддिрдХ рдФрд░ рднाрд╖ाрдИ рд╢ुрдж्рдзрддा рдмрдЪ्рдЪे рднी рд╕ीрдЦ рд╕рдХें'. 1670 рдХे рджрд╢рдХ рдоें рдЬрдм рдл्рд░ांрд╕ рдХे рд░ाрдЬा рд▓ुрдИ XIV рдЕрдкрдиे рдЫः рд╡рд░्рд╖ीрдп рдкुрдд्рд░ рдХो рдкрдв़ाрдиा рдЪाрд╣рддे рдеे, рддो рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╡рд░рд╕ाрдИ рдХी рднूрд▓рднुрд▓ैрдпा рдоें рдЪुрдиी рд╣ुрдИ 38 рджंрддрдХрдеाрдУं рдХा рдк्рд░рддिрдиिрдзिрдд्рд╡ рдХрд░рддी рд╣ुрдИ рдЬрд▓рдЪाрд▓िрдд рдоूрд░्рддिрдпों рдХी рдПрдХ рд╢ृंрдЦрд▓ा рд╕्рдеाрдкिрдд рдХी рдеी। рдЗрд╕ рдХे рд▓िрдП рдЙрди्рд╣ें рдЪाрд░्рд▓्рд╕ рдкेрд░ो рдж्рд╡ाрд░ा рд╕рд▓ाрд╣ рджी рдЧрдИ рдеी, рдЬिрд╕рдиे рдмाрдж рдоें рдЬाрдХрд░ рдлीрд░्рдиो рдХी рд╡्рдпाрдкрдХ рд░ूрдк рд╕े рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд▓ैрдЯिрди рдХрд╡िрддाрдУं рдХा рдл्рд░ांрд╕ीрд╕ी рдкрдж्рдп рдоें рдЕрдиुрд╡ाрдж рдХिрдпा рдеा рддाрдХि рд╡े рд╡्рдпाрдкрдХ рджрд░्рд╢рдХों рддрдХ рд▓ाрдИ рдЬा рд╕рдХें.[53] рддрдм 1730 рдХे рджрд╢рдХ рдоें рдирдИ рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рдХрд╡िрддा рдФрд░ рдиैрддिрдХрддा рд╕рдмрд╕े рдЦूрдмрд╕ूрд░рдд рдзुрдиों рдкрд░ (Nouvelles Po├йsies Spirituelles et Morales sur les plus beaux airs) рдЖрда рдЦंрдбों рдоें рд╕ाрдордиे рдЖрдИ рдЬिрд╕рдХे рдкрд╣рд▓े рдЫрд╣ рдоें рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рдмрдЪ्рдЪों рдХो рд▓рдХ्рд╖िрдд рдХрд░рдХे рджंрддрдХрдеाрдУं рдХा рдПрдХ рдЕрдиुрднाрдЧ рд░рдЦा рдЧрдпा рдеा। рдЗрд╕ рдоें рд▓ा рдлॉрдирдЯेрди рдХी рджंрддрдХрдеाрдУं рдХो рдЙрд╕ рд╕рдордп рдХी рд╣рд╡ा рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдлिрд░ рд╕े рд▓िрдЦा рдЧрдпा рдеा рдФрд░ рд╕ाрдоाрди्рдп рдк्рд░рджрд░्рд╢рди рдХे рд▓िрдП рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеिрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा। рдЗрд╕ рдХाрд░्рдп рдХी рдк्рд░рд╕्рддाрд╡рдиा рдоें рдЯिрдк्рдкрдгी рдХी рдЧрдИ рд╣ै рдХि 'рдЙрдирдХी рдЙрдо्рд░ рдХे рдЕрдиुрдХूрд▓ рдЙрдирдХे рд▓िрдП рдЙрдкрдпोрдЧी рдкाрдаों рдХो рдЖрдХрд░्рд╖рдХ рдмрдиाрдХрд░ рджेрдиे рдоें рд╣рдо рдЕрдкрдиे рдЖрдк рдХो рдк्рд░рд╕рди्рди рдЗрдиुрднрд╡ рдХрд░рддे рд╣ैं, рд╣рдордиे рдЙрдирдХो рдЙрди рдЕрдкрд╡िрдд्рд░ рдЧीрддों рдХे рд▓िрдП рдирдлрд░рдд рджी рд╣ै рдЬिрди्рд╣ें рд╡े рдЧाрддे рдеे рдФрд░ рдЬो рдХेрд╡рд▓ рдЙрдирдХी рдоाрд╕ूрдоिрдпрдд рдХो рдн्рд░рд╖्рдЯ рдХрд░рдиे рдХा рдХाрдо рдХрд░рддे рдеे।'[54] рдпрд╣ рдХाрд░्рдп рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рд░рд╣ा рдеा рдФрд░ рдЕрдЧрд▓ी рд╢рддाрдм्рджी рдоें рдЙрд╕े рдкुрдирд░्рдоुрдж्рд░िрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा।
рдм्рд░िрдЯेрди рдоें 18рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी рдоें рд╡िрднिрди्рди рд▓ेрдЦрдХों рдиे рдХрд╣ाрдиी рдХी рдПрдХ рд╕ंрдХ्рд╖िрдк्рдд рд░ूрдкрд░ेрдЦा рджेрддे рд╣ुрдП рдФрд░ рдЖрдорддौрд░ рдкрд░ рдЙрд╕рдХे рдиैрддिрдХ рдФрд░ рд╡्рдпाрд╡рд╣ाрд░िрдХ рдЕрд░्рде рдкрд░ рдПрдХ рд▓ंрдмी рдЯिрдк्рдкрдгी рджे рдХрд░ рдЗрд╕ рдирдП рдмाрдЬाрд░ рдХा рд╡िрдХाрд╕ рд╢ुрд░ू рдХिрдпा рдеा। рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдХे рдХाрд░्рдпों рдоें рд╕े рдкрд╣рд▓ा рд╣ै рд░ेрд╡рд░ेंрдб рд╕ैрдоुрдПрд▓ рдХ्рд░ोрдХ्рд╕ाрд▓ рдХी рдИрд╕рдк рддрдеा рдЕрди्рдп рдХी рджंрддрдХрдеाрдПं, рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рджंрддрдХрдеा рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рдЕрдиुрдк्рд░рдпोрдЧ рдХे рд╕ाрде, рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рдоें рдирдП рд╕िрд░े рд╕े рд▓िрдЦी рдЧрдИ . рдПрд▓िрд╢ा рдХिрд░्рдХाрд▓ рдж्рд╡ाрд░ा рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рджंрддрдХрдеा рдХे рд▓िрдП рдирдХ्рдХाрд╢ी рдХे рд╕ाрде рдпрд╣ рдкрд╣рд▓ी рдмाрд░ 1772 рдоें рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ुрдИ рдеी, 19рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी рдХे рдЙрдд्рддрд░ाрд░्рдз рддрдХ рдпрд╣ рд▓рдЧाрддाрд░ рдкुрдирд░्рдоुрдж्рд░िрдд рд╣ोрддी рд░рд╣ी। [55] рдПрдХ рдЕрди्рдп рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдеा рдЬॉрди рди्рдпूрдмेрд░ी рдХा рдпुрд╡ाрдУं рдФрд░ рд╡ृрдж्рдзों рдоें рд╕ुрдзाрд░ рдХे рд▓िрдП рдкрдж्рдп рдоें рджंрддрдХрдеाрдПं рдЬिрд╕рдХा рд╢्рд░ेрдп рдкрд░िрд╣ाрд╕рдкूрд░्рд╡рдХ рдЕрдм्рд░ाрд╣рдо рдИрд╕рдк рдПрд╕्рдХ्рд╡ाрдпрд░ рдХो рдЬाрддा рд╣ै, рдЬिрд╕े 1757 рдоें рдк्рд░рдердо рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг рдХे рдк्рд░рдХाрд╢рди рдХे рдмाрдж рджрд╕ рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг рдФрд░ рджेрдЦрдиे рдеे।[56] рд░ॉрдмрд░्рдЯ рдбॉрдб्рд╕рд▓े рдХी рддीрди рдЦंрдбों рдоें рдИрд╕рдк рддрдеा рдЕрди्рдп рдХрдеाрдХाрд░ों рдХी рдЪрдпрдиिрдд рджंрддрдХрдеाрдПं рдк्рд░рддिрд╖्рдаिрдд рд╣ोрдиे рдХे рдХрдИ рдХाрд░рдг рд╣ैं।. рдкрд╣рд▓ा рдпрд╣ рдХि рдпрд╣ 1761 рдоें рдмрд░्рдоिंрдШрдо рдоें рдЬॉрди рдмाрд╕्рдХрд░рдмिрд▓े рдж्рд╡ाрд░ा рдоुрдж्рд░िрдд рдХी рдЧрдИ рдеी, рджूрд╕рд░ा рдпрд╣ рдХि рдкाрдд्рд░ों рдЬाрдирд╡рд░ों рдХे рдмोрд▓рдиे рдХे рдХाрд░рдг рдпрд╣ рдмрдЪ्рдЪों рдж्рд╡ाрд░ा рдкрд╕ंрдж рдХी рдЧрдИ, рд╢ेрд░ рд╢ाрд╣ी рдЕंрджाрдЬ рдоें рдФрд░ рдЙрд▓्рд▓ू рд╡ाрдХ्рдпांрд╢ рдХी рдзूрдордзाрдо рдХे рд╕ाрде рдмाрдд рдХрд░рддा рдеा;[57] рддीрд╕рд░ा рдХ्рдпोंрдХि рдЗрд╕рдоें рджंрддрдХрдеाрдУं рдХे рддीрди рднाрдЧ рдеे рдк्рд░ाрдЪीрди рд╕्рд░ोрддों рд╕े рджंрддрдХрдеाрдПं, рдЕрдзिрдХ рд╣ाрд▓ рдХी (рдЬिрд╕рдоें рдЬीрди рдж рд▓ा рдлोंрддेрди рд╕े рдЕрдзाрд░ рд▓ी рдЧрдИ рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं) рддрдеा рдЙрд╕рдХी рдЦुрдж рдХी рдИрдЬाрдж рдХी рдЧрдИ рдирдИ рдХрд╣ाрдиिрдпां.
рдеॉрдорд╕ рдмेрд╡िрдХ рдХे рдЯाрдЗрди рдкрд░ рди्рдпूрдХाрд╕рд▓ рд╕े рд╕ंрд╕्рдХрд░рдгों рдХे рднी рд╕рдоाрди рд░ूрдк рд╕े рдк्рд░рддिрд╖्рдаिрдд рд╣ोрдиे рдХा рдХाрд░рдг рдЙрдирдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдк्рд░рдпुрдХ्рдд рд▓рдХрдб़ी рдХे рд╕ांрдЪों рдХी рдЧुрдгрд╡рдд्рддा рдеी। рдЙрдирдХे рдиाрдо рд╕े рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ी рдкрд╣рд▓ी рдкुрд╕्рддрдХ 1784 рдоें рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рддीрди рднाрдЧों рдоें рдЪुрдиी рд╣ुрдИ рджंрддрдХрдеाрдПं рдеी।[58] рдЗрд╕рдХे рдмाрдж 1818 рдоें рдИрд╕рдк рддрдеा рдЕрди्рдп рдХी рджंрддрдХрдеाрдПं рдЖрдИ рдеी। рдпрд╣ рдХाрд░्рдп рддीрди рд╡рд░्рдЧों рдоें рд╡िрднाрдЬिрдд рд╣ै: рдкрд╣рд▓े рдоें рдбोрдб्рд╕рд▓े рдХी рдХुрдЫ рджंрддрдХрдеाрдПं рд╣ैं рдЬिрдирдХी рдк्рд░рд╕्рддाрд╡рдиा рдоें рдЧрдж्рдп рдоें рд╢िрдХ्рд╖ा рд╣ै; рджूрд╕рд░े рдоें 'рдк्рд░рддिрдмिंрдмों рдХे рд╕ाрде рджंрддрдХрдеाрдПं' рд╣ैं рдЬिрд╕рдоें рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдХрд╣ाрдиी рдХे рдмाрдж рдПрдХ рдЧрдж्рдп рддрдеा рдПрдХ рдкрдж्рдп рдоें рд╢िрдХ्рд╖ा рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рдмाрдж рдПрдХ рд▓ंрдмा рдЧрдж्рдп рдк्рд░рддिрдмिंрдм; рддीрд╕рд░े 'рдкрдж्рдп рдоें рджंрддрдХрдеाрдПं' рдоें рдХрдИ рдЕрдиाрдо рд▓ेрдЦрдХों рдХी рдХрд╡िрддाрдУं рдоें рдЕрди्рдп рд╕्рд░ोрддों рд╕े рджंрддрдХрдеाрдПं рд╣ैं, рдЗрдирдоें рдХрд╡िрддा рдоें рд╣ी рд╢िрдХ्рд╖ा рд╢ाрдоिрд▓ рдХी рдЧрдИ рд╣ै।[59]
19рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी рдХे рдЖрд░ंрдн рдоें рд▓ेрдЦрдХों рдиे рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рдмрдЪ्рдЪों рдХे рд▓िрдП рдХрд╡िрддाрдП рд▓िрдЦрдиा рд╢ुрд░ू рдХिрдпा рдеा рдФрд░ рдЙрдирдХे рдкрд░िрдгाрдо рдоें рджंрддрдХрдеाрдПं рд╢ाрдоिрд▓ рдеीं। рд╕рд░्рд╡ाрдзिрдХ рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рдоें рд╕े рдПрдХ рдеा рдмрдХрд╡ाрд╕ рдХрд╡िрддा рдХा рд▓ेрдЦрдХ, рд░िрдЪрд░्рдб рд╕्рдХ्рд░ैрдл्рдЯрди рд╢ाрд░्рдк (рдоृрдд्рдпु 1852), рдирдИ рдкोрд╢ाрдХ рдоें рдкुрд░ाрдиे рдоिрдд्рд░ः рдкрдж्рдп рдоें рдкрд░िрдЪिрдд рджंрддрдХрдеाрдПं рдкрд╣рд▓ी рдмाрд░ 1807 рдоें рдЖрдИ рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рдмाрдж рд▓рдЧाрддाрд░ рд╕ंрд╡рд░्рдзिрдд рд╕ंрд╕्рдХрд░рдгों рдоें 1837 рддрдХ рдЪрд▓ी.[60] рдЬेрдлрд░ी рдЯेрд▓рд░ рдХी рдХрд╡िрддा рдоें рдИрд╕рдк, рдХुрдЫ рдоूрд▓ рдХे рд╕ाрде рдкрд╣рд▓ी рдмाрд░ 1820 рдоें рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ुрдИ, рдЙрддрдиी рд╣ी рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рдеी рдФрд░ рдЗрд╕рдХे рднी рдХрдИ рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг рдиिрдХрд▓े рдеे। рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг рдЬीрд╡ंрдд рд╣ैं рд▓ेрдХिрди рдЯेрд▓рд░ рдХрдеाрдирдХ рдХे рд╕ाрде рдХे рд╕ाрде рдХाрдлी рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рд▓ेрддा рд╣ै। рджोрдиों рд▓ेрдЦрдХ 18рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी рдХे рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ों рдХी рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рдЧंрднीрд░ рдк्рд░рдХृрддि рдХे рдк्рд░рддि рд╕рдЬрдЧ рдеे рдФрд░ рдЗрд╕ рдХा рдЙрдкाрдп рдХрд░рдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢ рдХी рдеी। рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рд╢ाрд░्рдк рдиे рдЙрдирдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдк्рд░рд╕्рддुрдд рджुрд╡िрдзा рдХी рдЪрд░्рдЪा рдХी рдФрд░ рдЗрд╕ी рд╕рдордп рдоें рдХ्рд░ोрдХ्рд╕ाрд▓ рдХे рдХрд╣ाрдиी рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдХे рдк्рд░ाрд░ूрдк рдХी рдУрд░ рдЭुрдХрддे рд╣ुрдП рдПрдХ рдЙрдкाрдп рдХी рднी рд╕िрдлाрд░िрд╢ рдХीः
рд╡िрд╖рдп рд╕े рд╢िрдХ्рд╖ा рдХो рд╡िрднाрдЬिрдд рдХрд░рдиे рдХी рджंрддрдХрдеाрдПं рдЫाрдкрдиे рдХी рдпрд╣ рдкाрд░ंрдкрд░िрдХ рд╡िрдзि рд░рд╣ी рд╣ै; рдФрд░ рдмрдЪ्рдЪे рдЬिрдирдХे рдорд╕्рддिрд╖्рдХ рдПрдХ рд░ोрдЪрдХ рдХрд╣ाрдиी рд╕े рдордиोрд░ंрдЬрди рдХे рдк्рд░рддि рд╕рдЬрдЧ рд╣ोрддे рд╣ैं, рдЕрдзिрдХрддрд░ рдПрдХ рджंрддрдХрдеा рд╕े рджूрд╕рд░ी рдХी рддрд░рдл рдмрдв़ рдЬाрддे рд╣ैं, рдмрдЬाрдп 'рдиिрд╡ेрджрди' рд╢ीрд░्рд╖рдХ рдХे рдЕंрддрд░्рдЧрдд рдЖрдиे рд╡ाрд▓े рдХрдо рд░ोрдЪрдХ рдкंрдХ्рддिрдпों рдХो рдкрдв़рдиे рдХे. рдпрд╣ рдЗрд╕ рджृрдв़ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХे рд╕ाрде рд╣ै рдХि рд╡рд░्рддрдоाрди рдЪрдпрди рдХे рд▓ेрдЦрдХ рдиे рд╡िрд╖рдп рдХे рд╕ाрде рдиैрддिрдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рдХो рдоिрд▓ा рдХрд░ рдмुрдиा рд╣ै, рдХि рдЙрд╕рд╕े рдоिрд▓рдиे рд╡ाрд▓े рд▓ाрдн рдХे рдмिрдиा рдХрд╣ाрдиी рдХो рдк्рд░ाрдк्рдд рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рдФрд░ рдХि рдордиोрд░ंрдЬрди рдФрд░ рд╢िрдХ्рд╖ा рджोрдиों рд╕ाрде-рд╕ाрде рдЪрд▓ рд╕рдХрддे рд╣ैं।[61]
рдм्рд░ाрдЙрдирд╣िрд▓िрд╕ рдПрд▓्рдлाрдмेрдЯ рдк्рд▓ेрдЯ, рдПрд╕ोрдк рдХे рджंрддрдХрдеाрдУं рдХे рд╢्рд░ृंрдЦрд▓ा, рдПрдХ рд▓ोрдордб़ी рдФрд░ рдЕंрдЧूрд░ рд╕ी 1880
рд╢ाрд░्рдк рднी рд▓िрдорд░िрдХ рдХा рдк्рд░рд╡рд░्рддрдХ рдеा, рд▓ेрдХिрди рдЙрд╕рдХे рдИрд╕рдк рдХे рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рдЧीрдд рдЙрдкाрдпों рдХे рд░ूрдк рдоें рд╣ैं рдФрд░ рдпрд╣ 1887 рддрдХ рдирд╣ीं рд╣ो рдкाрдпा рдеा рдХि рд▓िрдорд░िрдХ рд╕्рд╡рд░ूрдк рдХो рдЕрдЪ्рдЫे рдвंрдЧ рд╕े рджंрддрдХрдеाрдУं рдоें рд▓ाрдЧू рдХिрдпा рдЬाрддा. рдРрд╕ा рдПрдХ рд╢ाрдирджाрд░ рд╣рд╕्рдд рдиिрд░्рдоिрдд рдХрд▓ा рдФрд░ рд╢िрд▓्рдк рдЖंрджोрд▓рди рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг рдоें рд╣ुрдЖ, рдмрдЪ्рдЪे рдХा рдЕрдкрдиा рдИрд╕рдкः рд╡ॉрд▓्рдЯрд░ рдХ्рд░ेрди рдж्рд╡ाрд░ा рдЕрд▓рдЧ рд╕े рдЪिрдд्рд░ों рдХे рд░ूрдк рдоें рдиैрддिрдХ рд╢िрдХ्рд╖ाрдХे рд╕ाрде рджंрддрдХрдеाрдПं рдХрд╡िрддा рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕ंрдХ्рд╖िрдк्рдд рдХी рд╣ुрдИ .[62]
рдмाрдж рдХे рдХुрдЫ рдЧрдж्рдп рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг рднी рдЕрдкрдиे рдЪिрдд्рд░ों рдХे рд▓िрдП рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рдЙрд▓्рд▓ेрдЦрдиीрдп рдеे। рдЗрдирдоें рд╕े рдПрдХ рдеा рдеॉрдорд╕ рдЬेрдо्рд╕ рдж्рд╡ाрд░ा рдИрд╕рдк рдХी рджंрддрдХрдеाрдПं: рдПрдХ рдирдпा рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг, рдоुрдЦ्рдпрддः рдоूрд▓ рд╕्рд░ोрддों рд╕े (1848) рдЬॉрди рдЯेрдиिрдпрд▓ рдж्рд╡ाрд░ा рдбिрдЬाрдЗрди рдХिрдП рдЧрдП рдПрдХ рд╕ौ рд╕े рдЕрдзिрдХ рдЪिрдд्рд░ों рдХे рд╕ाрде.[63] рдЯेрдиिрдЕрд▓ рдЦुрдж рдЕрдкрдиे рдХाрдо рд╕े рдЕрдзिрдХ рд╕ंрддुрд╖्рдЯ рдирд╣ीं рдеे рдФрд░ рдоौрдХा рдоिрд▓рдиे рдкрд░ рдХुрдЫ рдЪिрдд्рд░ों рдХो рд╣рдЯा рдХрд░ рдПрдХ рд╕ंрд╢ोрдзिрдд рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг 1884 рдоें рдиिрдХाрд▓ा, рдЬिрд╕рдоें рдЕрд░्рдиेрд╕्рдЯ рд╣ेрдирд░ी рдЧ्рд░िрд╕ेрдЯ рддрдердЖ рд╣ैрд░िрд╕рди рд╡ेрдпрд░ рдХे рдЪिрдд्рд░ рднी рд╢ाрдоिрд▓ рдеे।[64] рдПрдХ рдмाрд░ рд░ंрдЧीрди рдк्рд░рддिрдХृрддिрдпां рдХे рд▓िрдП рдк्рд░ौрдж्рдпोрдЧिрдХी рдЖ рдЬाрдиे рдХे рдмाрдж, рдЪिрдд्рд░ рдФрд░ рдЕрдзिрдХ рдЖрдХрд░्рд╖рдХ рдмрди рдЧрдП। рдЖрд░ंрднिрдХ 20рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी рдХे рдЙрд▓्рд▓ेрдЦрдиीрдп рд╕ंрд╕्рдХрд░рдгों рдоें рдЖрд░्рдерд░ рд░ैрдЦрдо (рд▓ंрджрди, 1912) рдХे рдЪिрдд्рд░ों рдХे рд╕ाрде рд╡ी.рдПрд╕. рд╡рд░्рдиोрди рдЬोрди्рд╕ рдХा рджंрддрдХрдеाрдУं рдХा рдирдпा рдЕрдиुрд╡ाрдж[65] рдФрд░ рдЕрдоेрд░िрдХा рдоें рдоिрд▓ो рд╡िंрдЯрд░ рдж्рд╡ाрд░ा рдЪिрдд्рд░िрдд рдмрдЪ्рдЪों рдХे рд▓िрдП рдИрд╕рдк (рд╢िрдХाрдЧो, 1919) рдеे।[66]
рдХ्рд░ोрдХ्рд╕ाрд▓ рдХे рд╕ंрд╕्рдХрд░рдгों рд╕े рдЪिрдд्рд░ рдмрдЪ्рдЪों рдХो рд▓рдХ्рд╖िрдд рдЕрди्рдп рдХрд▓ाрдХृрддिрдпों рдХे рд▓िрдП рдЖрд░ंрднिрдХ рдк्рд░ेрд░рдгा рдеे। 18рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी рдоें рд╡े рдЙрджाрд╣рд░рдг рдХे рд▓िрдП[67] рдЪेрд▓्рд╕िрдпा, рд╡ेрдЬрд╡ुрдб рдФрд░ рдлेंрдЯрди рдкॉрдЯрд░ीрдЬ рдХे рдоेрдЬ рдкрд░ рдЦाрдиे рдХे рдмрд░्рддрдиों рдкрд░ рдк्рд░рдХрдЯ рд╣ुрдП. 19рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी рдХे рдЙрджाрд╣рд░рдгों рдоें рдПрдХ рдиिрд╢्рдЪिрдд рд╢ैрдХ्рд╖िрдХ рд▓рдХ्рд╖्рдп рдХे рд╕ाрде рд╕्рдЯैрдлрд░्рдбрд╢ाрдпрд░ рдоें рдм्рд░ाрдЙрдирд╣िрд▓ рдкॉрдЯрд░ीрдЬ рдж्рд╡ाрд░ा рдмрдб़ी рд╕ंрдЦ्рдпा рдоें рдЬाрд░ी рд╡рд░्рдгрдоाрд▓ा рдкрдЯ्рдЯिрдпों рдкрд░ рджंрддрдХрдеाрдУं рдХी рд╢ृंрдЦрд▓ा рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ै। рдЙрддрдиी рд╣ी рдЬрд▓्рджी рджंрддрдХрдеाрдУं рдХो рдирд░्рд╕рд░ी рдХी рдЪिрдордиी рдХे рдЪाрд░ों рдУрд░ рдЯाрдЗрд▓्рд╕ рдХे рдбिрдЬाрдЗрдиों рдоें рд╕рдоाрди рд░ूрдк рд╕े рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рдХिрдпा рдЧрдпा। рдмाрдж рд╡ाрд▓े 19рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी рдоें рдоिрди्рдЯрди्рд╕[68], рдоिрди्рдЯрди рд╣ॉрд▓िрди्рд╕ рдФрд░ рдоॉ рдПंрдб рдХंрдкрдиी рдж्рд╡ाрд░ा рд╡्рд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рдбिрдЬाрдЗрди рдХी рд╣ुрдИ рд╢ृंрдЦрд▓ा рдХे рд░ूрдк рдоें рдФрд░ рднी рдЕрдзिрдХ рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рд╣ुрдП рдеे, рдЪाрдиी рдоिрдЯ्рдЯी рдкрд░ рд▓ा рдлोंрддेрди рдХी рджंрддрдХрдеाрдУं рдХे рд╕ुрдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдЪिрдд्рд░ों рдХो рдЕрдХ्рд╕рд░ рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा।[69]
рдиाрдЯрдХीрдп рд░ूрдк рдоें рджंрддрдХрдеाрдПं
рдл्рд░ांрд╕ рдоें рд▓ा рдлॉрдирдЯेрди рдХी рджंрддрдХрдеाрдУं рдХी рд╕рдлрд▓рддा рдиे рдЙрдирдХे рдЖрд╕рдкाрд╕ рдиाрдЯрдХों рдХी рд░рдЪрдиा рдХे рд▓िрдпे рдПрдХ рдпूрд░ोрдкीрдп рдлैрд╢рди рд╢ुрд░ू рдХрд░ рджिрдпा рдеा। рдЕрдкрдиी рдкांрдЪ-рдЕंрдХीрдп рдХाрд╡्рдп-рдиाрдЯिрдХा рд▓ेрд╕ рдлेрдмрд▓्рд╕ рдбी'рдИрд╕рдк (1690) рдХे рд╕ाрде, рдЗрд╕рдХे рдк्рд░рд╡рд░्рддрдХ рдПрдбрдоे рдмौрд░्рд╕ौрд▓्рдЯ рдеे, рдмाрдж рдоें рдЬिрд╕рдХा рд╢ीрд░्рд╖рдХ рдИрд╕рдк рдЕ рд▓ा рд╡िрд▓े (рдирдЧрд░ рдоें рдРрдИрд╕рдк) рд░рдЦा рдЧрдпा рдеा। рдЗрдирдХी рд▓ोрдХрдк्рд░िрдпрддा рдРрд╕ी рдеी рдХि рдПрдХ рдк्рд░рддिрд╕्рдкрд░्рдзी рдеिрдПрдЯрд░ рдиे рдЕрдЧрд▓े рд╡рд░्рд╖ рдпूрдЯाрдЪी рд▓े рдиोрдмрд▓ рдХी рдЖрд░्рд▓ाрдХ्рд╡िрди-рдИрд╕рдк рдХो рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХिрдпा। рдмौрд░्рд╕ौрд▓्рдЯ рдиे рдлिрд░ рдПрдХ рдЕрдЧрд▓ी рдХрдб़ी рд▓िрдЦी, рдИрд╕рдк рдЕ рд▓ा рдХोрд░्рдЯ (рдЕрджाрд▓рдд рдоें рдРрдИрд╕рдк), рдЬो рдПрдХ рд╢ूрд░рддा рдпुрдХ्рдд рдХॉрдоेрдбी рдеी рдЬिрд╕े рд╕ेंрд╕рд░ рдмोрд░्рдб рдж्рд╡ाрд░ा рд░ोрдХ рджिрдпा рдЧрдпा рдеा рддрдеा 1701 рдоें рдЙрд╕рдХी рдоृрдд्рдпू рдХे рдмाрдж рддрдХ рдЗрд╕े рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा।[70] рдХोрдИ рдЪाрд▓ीрд╕ рд╕ाрд▓ рдмाрдж рдЪाрд░्рд▓्рд╕ рд╕्рдЯीрдлрди рдкेрд╕्рд╕ीрд▓िрдпрд░ рдиे рдЗрд╕ोрдк рдЕ рдкाрд░्рдиाрд╕्рд╕ी рддрдеा рдЗрд╕ोрдк рдб рдЯेрдо्рдк्рд╕ рджो рдПрдХांрдХी рд▓िрдЦे рдеे।
рдЗрд╕ोрдк рдЕ рд▓ा рд╡िрд▓े рдПрд▓ेрдХ्рд╕ांрдж्рд░िрди рджोрд╣ों рдоें рд▓िрдЦी рдЧрдпी рдеी рддрдеा рд╢ांрдд рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рд╡्рдпрд╕्рддрддा рдФрд░ рд░ोрдоांрдЯिрдХ рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рдХा рд╕рдоाрдзाрди рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдпे рдЙрд╕рдХी рджंрдд рдХрдеाрдУं рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░рддे рд╣ुрдП рддрдеा рд░ाрдЬा рдХ्рд░ोрдЗрд╕рд╕ рдХे рдЕрдзीрди рд╕िрдЬ़िрдХрд╕ рдХे рдЧрд╡рд░्рдирд░, рд▓ीрд░्рдЪрд╕ рдХे рд╕рд▓ाрд╣рдХाрд░ рдХे рд░ूрдк рдоें рдЕрднिрдирдп рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдИрд╕рдк рдХो рдПрдХ рд╢ाрд░ीрд░िрдХ рд░ूрдк рд╕े рдмрджрд╕ूрд░рдд рдЪिрдд्рд░िрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा। рдЗрди рд╕рдм рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рдоें рдПрдХ рдИрд╕рдк рдХी рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рд╕рдорд╕्рдпा рд╣ै, рдХ्рдпोंрдХि рдЧрд╡рд░्рдирд░ рдХी рдмेрдЯी рд╕े рдЙрд╕рдХी рд╕рдЧाрдИ рд╣ो рдЪुрдХी рд╣ै, рдЬो рдЙрд╕рд╕े рдирдлрд░рдд рдХрд░рддी рд╣ै рддрдеा рдЙрд╕рдХा рдПрдХ рдпूрд╡ा рдк्рд░ेрдоी рд╣ै рдЬिрд╕рд╕े рд╡рд╣ рдк्рдпाрд░ рдХрд░рддी рд╣ै। рдмрд╣ुрдд рдЫोрдЯा рдШрдЯрдиाрдХ्рд░рдо рд╣ै, рдиाрдЯрдХ рд▓рдЧाрддाрд░ рдЕंрддрд░ाрд▓ рдкрд░ рдоुрдХ्рдд рдЫ्рди्рдж рджंрддрдХрдеाрдУं рдХे рд▓िрдпे рдПрдХ рдоंрдЪ рдХे рд░ूрдк рдоें рдХाрд░्рдп рдХрд░ рд░рд╣ा рдеा। рдЗрдирдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं: рдПрдХ рд▓ोрдордб़ी рдФрд░ рдПрдХ рдмрдЫिрдпा, рдПрдХ рд▓ोрдордб़ी рдФрд░ рдПрдХ рдоुрдЦौрдЯा, рдПрдХ рдмुрд▓рдмुрд▓, рд╢рд░ीрд░ рдХे рдЕंрдЧ рдФрд░ рдкेрдЯ, рд╣рдЧрд░ीрдп рдЪूрд╣ा рдФрд░ рдЧ्рд░ाрдоीрдг рдЪूрд╣ा, рдПрдХ рдЪрдХ्рд░рд╡ाрдХ рдФрд░ рдПрдХ рддिрддрд▓ी, рдПрдХ рд▓ोрдордб़ी рдФрд░ рдПрдХ рдХौрдЖ, рдПрдХ рдХेрдХрдб़ा рдФрд░ рдЙрд╕рдХी рдмेрдЯी, рдПрдХ рдоेंрдврдХ рдФрд░ рдПрдХ рдмैрд▓, рдПрдХ рдмाрд╡рд░्рдЪी рдФрд░ рдПрдХ рдХुрдд्рддा, рдПрдХ рдкрддрдЦ рдФрд░ рдПрдХ рдЧिрдж्рдз рдПрдХ рднेрдб़िрдпा рдФрд░ рдПрдХ рдоेрдордиा, рд╢्рд░рдо рдоें рдкрд╣ाрдб़, рддрдеा рджो рдпुрдЧों рдФрд░ рджो рд╕्рдд्рд░िрдпों рдХे рд╕ाрде рдЖрджрдоी.[71]
рдИрд╕рдк рдЕ рд▓ा рдХौрд░ рдоें рдПрдХ рдиैрддिрдХ рд╡्рдпंрдЧ्рдп рдЕрдзिрдХ рд╣ै, рдЕрдзिрдХрддрд░ рджृрд╢्рдпों рдХो рджंрддрдХрдеाрдУं рдХी рдиैрддिрдХ рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рдХे рдЖрд╡ेрджрди рдХे рд▓िрдпे рд╕ेрдЯ рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рд░ोрдоांрдЯिрдХ рджिрд▓рдЪрд╕्рдкी рдХी рдЖрдкूрд░्рддि рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдпे рдИрд╕рдк рдХी рдк्рд░ेрдоिрдХा рд░ोрдбोрдк рдХो рд╢ाрдоिрд▓ рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै।[72] рд╢ाрдоिрд▓ рд╕ोрд▓рд╣ рджंрддрдХрдеाрдУं рдоें рд╕े, рдХोрдИ рдЪाрд░ рд▓ा рдлोंрдЯेрди рд╕े рд▓ी рдЧрдпी рд╣ैं - рдПрдХ рдмрдЧुрд▓ा, рдПрдХ рд╢ेрд░ рдФрд░ рдПрдХ рдЬूрд╣ा, рдПрдХ рдмрддрдЦ рдФрд░ рдПрдХ рдЪींрдЯी, рддрдеा рдПрдХ рдмीрдоाрд░ рд╢ेрд░, - рдкांрдЪрд╡ीं рдЙрд╕рдХी рдПрдХ рдФрд░ рдХрдеा рд╕े рд╢िрдХ्рд╖ा рдЙрдзाрд░ рд▓ेрддी рд╣ै рд▓ेрдХिрди рдЙрд╕рдХे рд╡िрд╡рд░рдг рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै рдФрд░ рдЫрдаी рдоें рдПंрдЯोрдЗрди рдж рд▓ा рд░ोрд╢ेрдлाрдЙрдХॉрдб рдХा рдПрдХ рдиीрддि рд╡рдЪрди рдПрдХ рдиीрддि рдХрдеा рдХे рд░ूрдк рдоें рд╣ै। рдХुрдЫ рд╕ाрдзाрд░рдг рдк्рд░рджрд░्рд╢рдиों рдХे рдмाрдж, рдиाрдЯрдХ рдХी рдмाрдж рдоें рд▓ोрдХрдк्рд░िрдпрддा рдоें рд╡ृрдж्рдзि рд╣ुрдИ рддрдеा 1817 рддрдХ рдк्рд░рджрд░्рд╢рдиों рдХी рд╕ूрдЪी рдоें рдмрдиा рд░рд╣ा। [73] рдЗрдЯрд▓ी рдоें рдмौрд░्рд╕ौрд▓्рдЯ рдХा рдиाрдЯ्рдп рднी рдк्рд░рднाрд╡рд╢ाрд▓ी рдеा рдФрд░ рджो рдмाрд░ рдЙрд╕рдХा рдЕрдиुрд╡ाрдж рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा। рдпрд╣ рд▓'рдПрд╕ोрдкो рдЗрди рдХोрд░्рддे рд╢ाрд░्рд╖рдХ рдХे рдЕंрддрд░्рдЧрдд 1719 рдоें рдмोрд▓ोрдиा рд╕े рдк्рд░рдХрдЯ рд╣ुрдЖ, рдПंрдЯोрдиिрдпो рдЬाрдиीрдмोрдиी рдж्рд╡ाрд░ा рдЕрдиुрд╡ाрдж рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा рдФрд░ рдЧैрд╕्рдкрд░ो рдЧोрдЪ्рдЪी рдж्рд╡ाрд░ा рдЕрдиूрджिрдд рд▓ рдлेрд╡рд▓ рдЕрд▓ा рдбि рдХोрд░्рдЯ рдИрд╕ोрдк (Le Favole di Esopa alla Corte) 1747 рдоें рд╡ेрдиिрд╕ рд╕े рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ुрдЖ। рд╡рд╣ी рдЕрдиुрд╡ाрджрдХ рдИрд╕ोрдк рдЕ рд▓ा рд╡िрд▓े (рд╢рд╣рд░ рдоें рдИрд╕рдк, рд╡ेрдиिрд╕, 1748) рдХे рд╕ंрд╕рдХрд░рдг рдХे рд▓िрдпे рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ рдеा; рдЙрд╕рдХे рдмाрдж 1798 рдоें рдПрдХ рдЧुрдордиाрдо рд╡ेрдиिрд╕рд╡ाрд╕ी рдХा рддीрди-рдЕрдХों рд╡ाрд▓ा рд░ूрдкांрддрд░рдг рдИрд╕рдк рдХी рджंрддрдХрдеाрдПं, рдЙрд╕ рд╢рд╣рд░ рдоें рдИрд╕рдк (рд▓ рдлेрд╡рд▓ рдж рдПрд╕ोрдк, рдУрд╕िрдЖ рдИрд╕ोрдкो рдЗрди рд╕िрдЯा) .[74]
рдЗंрдЧ्рд▓ैंрдб рдоें рдЬॉрди рд╡ैрдирдм्рд░ू рдж्рд╡ाрд░ा рдИрд╕рдк рд╢ीрд░्рд╖рдХ рдХे рдЕрдзीрди рдиाрдЯрдХ рдХो рд░ूрдкांрддрд░िрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рддрдеा 1697 рдоें рд▓ंрджрди рдоें рдб्рдпूрд░рд░ी рд▓ेрди, рд░ॉрдпрд▓ рд░ंрдЧрдоंрдЪ рдкрд░ рдкрд╣рд▓ी рдмाрд░ рдк्рд░рджрд░्рд╢рди рдХिрдпा рдЧрдпा рдФрд░ рдЕрдЧрд▓े рдмीрд╕ рд╕ाрд▓ों рддрдХ рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рд░рд╣ा। [75] рдпрд╣ рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдЧुрдЯрдмाрдЬी, рд░ाрдЬрд╡ंрд╢ीрдп рд╕ंрдХрдЯ рдФрд░ рдпुрдж्рдз рдХा рдПрдХ рдХाрд▓ рдеा рдФрд░ рдЕрдзिрдХ рд╕рдордп рдирд╣ीं рд╣ुрдЖ рдеा рдЬрдм рдЧ्рд░рдм рд╕्рдЯ्рд░ीрдЯ рдХे рд╕рднी рджрд▓ों рдХे рдХрд▓рдордШрд╕ीрдЯ рд╕ाрдордпिрдХ рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдХे рд▓िрдП рддुрдХांрдд рджंрддрдХрдеाрдУं рдХो рд▓ाрдЧू рдХрд░рдиे рдХे рдлैрд╢рди рдХा рдЕрдиुрд╕рд░рдг рдХрд░ рд░рд╣े рдеे- рдЕрдзिрдХрддрд░ рдЧुрдордиाрдо рд░ूрдк рд╕े. рд╢ाрд░्рд╖рдХों рдХी рдкрд╣рд▓ी рдЦेрдк 1698 рдоें рдЖрдИ рдеी рдФрд░ рдЗрд╕рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рдеे рдПрдк्рд╕ोрдо рдкрд░ рдИрд╕рдк, рдпा рдХुрдЫ рдЪुрдиी рд╣ुрдИ рдкрдж्рдп рдоें рджंрддрдХрдеाрдПं ; рд╕्рдиाрди рдоें рдИрд╕рдк (рдПрдХ рдЧुрдгрд╡рдд्рддा рд╡ाрд▓े рд╡्рдпрдХ्рддि рдж्рд╡ाрд░ा) ; рдЯрдирдм्рд░िрдЬ рдкрд░ рдИрд╕рдк (рдХिрд╕ी рдЧुрдгी рд╡्рдпрдХ्рддि рдж्рд╡ाрд░ा рдирд╣ीं) ; рдИрд╕рдк рдЯрдирдм्рд░िрдЬ рд╕े рд▓ौрдЯा; рд╡ाрдЗрдЯрдмॉрд▓ рдХा рдкुрд░ाрдиा рдИрд╕рдк, рдпुрд╡ा рдИрд╕рдк рдХो рдЯрдирдм्рд░िрдЬ рдФрд░ рдмाрде рдкрд░ рд╕рд▓ाрд╣ рджेрддे рд╣ुрдП (рдЖрдк рд╕ोрдЪ рд╕рдХрддे рд╣ैं рдХैрд╕े рд╡्рдпрдХ्рддि рдж्рд╡ाрд░ा рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै) ; рдПрдо्рд╕рдЯрд░्рдбрдо рдоें рдИрд╕рдк, рдЯрдирдм्рд░िрдЬ рдкрд░ рдИрд╕рдк, рдмाрде, рд╡ाрдЗрдЯрдмॉрд▓ рдЖрджि рдХो рд╕ंрддुрд▓िрдд рдХрд░рддे рд╣ुрдП ; рд░िрдЪрдоंрдб рдоें рдИрд╕рдк, рдЕрдкрдиी рд▓ंрдмी рдмीрдоाрд░ी рд╕े рдЙрдмрд░ा, рдПрдХ рдХाрд░्рдЯूрди рдоें рдХрд╡िрддा . рдЕрдЧрд▓े рдХुрдЫ рд╕ाрд▓ों рдоें рдЗрдирдХा рдЕрдиुрд╕рд░рдг рдХिрдпा рдЗрд╕рд▓िंрдЧрдЯрди рд╕े рдИрд╕рдк (1699); рд╡ेрд╕्рдЯрдоिрди्рд╕्рдЯрд░ рдоें рдИрд╕рдк, рдпा рдЬैрдХрдбॉрдЬ рдХी рдПрдХ рдХрд╣ाрдиी (1701); рдИрд╕рдк рд╕्рдкेрди рдоें рдФрд░ рдИрд╕рдк рдкेрд░िрд╕ рдоें (1701); рдИрд╕рдк рдЕрджाрд▓рдд рдоें рдпा рд░ाрдЬ्рдп рдХी рджंрддрдХрдеाрдПं, рдеॉрдорд╕ рдпाрд▓्рдбेрди рдж्рд╡ाрд░ा (1702); рднрдЯрдХрдиे рд╡ाрд▓ा рдИрд╕рдк (1704); рд╡рд░्рддрдоाрди рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдкрд░ рд▓ाрдЧू рдХी рд╣ुрдИ рджंрддрдХрдеाрдУं рдХे рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдХे рд░ूрдк рдоें, рдИрд╕рдк рдкुрд░्рддрдЧाрд▓ рдоें (1704); рдИрд╕рдк рд╕्рдХॉрдЯрд▓ैंрдб рдоें (1704); рдФрд░ рдИрд╕рдк рдпूрд░ोрдк рдоें, рдпा рджंрддрдХрдеाрдУं рдФрд░ рдиैрддिрдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े, рдЗंрдЧ्рд▓ैंрдб, рд╕्рдХॉрдЯрд▓ैंрдб, рдл्рд░ांрд╕ рдоें рдоौрдЬूрдж рд╣ाрд▓ाрддों рдХा рдПрдХ рд╕ाрдоाрди्рдп рд╕рд░्рд╡ेрдХ्рд╖рдг (1701/2 рдХे рдбрдЪ рдИрд╕рдк рдпूрд░ोрдк рдоें рдХा рдПрдХ 1706 рдХा рд░ूрдкांрддрд░рдг). рдоि. рдк्рд░ेрд╕्рдЯрди рдХे рдПрдХ рдмिрдпрд░ рдЧाрд░्рдбрди рдоें рдИрд╕рдк, рдПрдХ рджृрд╖्рдЯрдХोрдг рдж्рд╡ाрд░ा рджेрд░ рд╕े рдХुрдЫ рдХрдЯाрдХ्рд╖ рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХिрдП рдЧрдП рдФрд░ рдоाрд╕्рдХрд░ेрдб рдоें рдИрд╕рдк (1718).[76] рдЙрд╕ рд╕рдордп рдХा рдПрдХ рдФрд░ рд╢ीрд░्рд╖рдХ рдеा рдИрд╕рдк рдкोрд╢ाрдХ рдоें, рдпा рдкрд░िрдЪिрдд рдкрдж्рдп рдоें рд▓िрдЦिрдд, рдмрд░्рдиाрд░्рдб рдоेंрдбेрд╡िрд▓े (1704) рдж्рд╡ाрд░ा рдХुрдЫ рд▓ा рдлोंрдЯेрди рдХी рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рдоें рдкрд╣рд▓ी рдмाрд░ рдирдХрд▓ рд╢ाрдоिрд▓ рдеी।[77]
20рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी рдоेंрдИрд╕рдк рдХी рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рджंрддрдХрдеा рдХो рдЕрдиुрдк्рд░ाрдгिрдд рдХाрд░्рдЯूрди рдоें рд░ूрдкांрддрд░िрдд рдХिрдпा рдЬाрдиे рд▓рдЧा рдеा, рд╕рд░्рд╡ाрдзिрдХ рдЙрд▓्рд▓ेрдЦрдиीрдп рд░ूрдк рд╕े рдл्рд░ींрд╕ рдФрд░ рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ाрдЬ्рдп рдЕрдоेрд░िрдХा рдоें. рдХाрд░्рдЯूрдиिрд╕्рдЯ рдкॉрд▓ рдЯेрд░ी рдиे 1921 рдоें рдЕрдкрдиी рдЦुрдж рдХी рд╢्рд░ृंрдЦрд▓ा рдИрд╕рдк рдХी рдлिрд▓्рдо рджंрддрдХрдеाрдПं рд╢ुрд░ू рдХी рдеी рдмाрдж рдоें 1928 рдоें рдЗрд╕рдХा рдЕрдзिрдЧ्рд░рд╣рдг рд╡ैрди рдм्рдпूрд░ेрди рд╕्рдЯूрдбिрдпो рдиे рдХрд░ рд▓िрдпा рдердЖ, рдХрдеाрдирдХ рдоें рд╢ाрдпрдж рд╣ी рдИрд╕рдк рдХे рджंрддрдХрдердЖрдУं рд╕े рдХोрдИ рд╕ंрдмंрдз рдеा। 1960 рдХे рджрд╢рдХ рдХे рд╢ुрд░ू рдоें, рдЕрдиुрдк्рд░ाрдгрдХ рдЬे рд╡ाрд░्рдб рдиे рдЫोрдЯे рдХाрд░्рдЯूрдиों рдХी рдПрдХ рдЯीрд╡ी рд╢्рд░ृंрдЦрд▓ा рдИрд╕рдк рдФрд░ рдкुрдд्рд░ рдХे рд╢ीрд░्рд╖рдХ рд╕े рдмрдиाрдИ рдеी рдЬिрд╕े рдкрд╣рд▓ी рдмाрд░ рдж рд░ॉрдХी рдПंрдб рдмुрд▓рд╡िंрдХрд▓ рд╢ो рдХे рд╣िрд╕्рд╕े рдХे рд░ूрдк рдоें рдк्рд░рд╕ाрд░िрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा। рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рджंрддрдХрдеाрдУं рдХी рдирдХрд▓ рдХा рдкрд░िрдгाрдо рдеा рд╢्рд▓ेрд╢ाрд▓ंрдХाрд░ рдЬो рдоूрд▓ рд╢िрдХ्рд╖ाрдУं рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рдеा। рдЕрдоेрд░िрдХा рдоें 1971 рдХी рдЯीрд╡ी рдлिрд▓्рдо рдИрд╕рдк рдХी рджंрддрдХрдеाрдПं рдоें рджो рджंрддрдХрдеाрдПं рд╢ाрдоिрд▓ рдеी। рдпрд╣ां рдИрд╕рдк рдПрдХ рдХाрд▓ा рдХрд╣ाрдиी рд╕ुрдиाрдиेрд╡ाрд▓ा рд╣ै рдЬो рджो рдмрдЪ्рджोрдЪों рдХो рдЬो рдоुрдЧ्рдз рд╣ोрдХрд░ рдПрдХ рдмाрдЧ рдоें рдШूрдо рд░рд╣े рдеे, рдПрдХ рдХрдЫुрдП рдХी рджंрддрдХрдеाрдПं рд╕ुрдиाрддा рд╣ै, рдПрдХ рдХрдЫुрдЖ рдФрд░ рдПрдХ рдЧрд░ुрдб़ рддрдеा рдПрдХ рдХрдЫुрдЖ рдФрд░ рдПрдХ рдЦрд░рдЧोрд╢. рджंрддрдХрдеाрдПं рдЦुрдж рдХाрд░्рдЯूрди рдХे рд░ूрдк рдоें рджिрдЦाрдИ рдЧрдИ рд╣ैं।[78]
1989-91 рдХे рдмीрдЪ, рдкрдЪाрд╕ рдИрд╕рдк рдЖрдзाрд░िрдд рджंрддрдХрдеाрдУं рдХी рдк्рд░ांрд╕ीрд╕ी рдЯीрд╡ी рдкрд░ рдЬ्рдпाрдоिрддीрдп рджंрддрдХрдеाрдПं рдХे рд░ूрдк рдоें рдкुрдирд░्рд╡्рдпाрдЦ्рдпा рдХी рдЧрдИ рдеी рдЬिрди्рд╣ें рдмाрдж рдоें рдбीрд╡ीрдбी рдкрд░ рдЬाрд░ी рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा। рдЗрдирдоें рдПрдХ рдХाрд░्рдЯूрди рдоें рд╕рднी рдкाрдд्рд░ рдЕрдиुрдк्рд░ाрдгिрдд рдЬ्рдпाрдоिрддीрдп рдЖрдХाрд░ों рдХे рд╕ंрдпोрдЬрди рдоें рдк्рд░рдХрдЯ рд╣ोрддे рд╣ैं рд╕ाрде рдоें рд▓ा рдлोंрдЯेрди рдХी рдоूрд▓ рдХрд╡िрддा рдХा рдкिрдпрд░े рдкेрд░े рдж्рд╡ाрд░ा рдХрдардмोрд▓ी рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг рд╣ै।[79] 1983 рдоें рдЬाрдкाрди рдоें рджंрддрдХрдеाрдУं рдХा рдПрдХ рд╡िрд╕्рддाрд░िрдд рдоंрдЧा рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг рдИрд╕рдк рдХी рджंрддрдХрдеाрдПं (рдИрд╕ोрдкू рдоोрдиो рдЧोрдЯाрд░ी) рдмрдиा рдеा,[80] рдФрд░ рдЪीрди рдоें рднी рдмрдЪ्рдЪों рдХे рд▓िрдП рджंрддрдХрдеाрдУं рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рдПрдХ рдЪीрдиी рдЯीрд╡ी рд╢ृंрдЦрд▓ा рдмрдиी рдеी।[81]
2010 рдоें рджрдХ्рд╖िрдг рдЕрдл्рд░ीрдХा рдХे рдХेрдкрдЯाрдЙрди рдоें рдлुрдЧाрд░्рдб рдеिрдПрдЯрд░ рдоें рдИрд╕рдк рдХी рджंрддрдХрдеाрдПं рд╢ीрд░्рд╖рдХ рд╕े рдПрдХ рд╕ंрдЧीрдд рдиाрдЯрдХ рдиिрд░्рдоिрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा।[82]. рдиाрдЯрдХ рдПрдХ рдХाрд▓े рдЧुрд▓ाрдо рдИрд╕рдк рдХी рдХрд╣ाрдиी рдмрддाрддा рд╣ै рдЬो рд╕ीрдЦрддा рд╣ै рдХि рдЖрдЬाрджी рдЕрд░्рдЬिрдд рдХी рдЬाрддी рд╣ै рдФрд░ рдкूрд░े рд╕рдордп рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ рдмрдиा рд░рд╣рддा рд╣ै। рдЙрд╕рдХे рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдЬाрдирд╡рд░ рдкाрдд्рд░ рд╣ैं рдЬो рдЙрд╕े рдЕрдкрдиी рдпाрдд्рд░ा рдоें рдоिрд▓рддे рд╣ैं। рдЬो рджंрддрдХрдеाрдПं рд╡े рд╕ुрдЭाрддे рд╣ैं рдЙрди рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं рдПрдХ рдХрдЫुрдЖ рдФрд░ рдПрдХ рдЦрд░рдЧोрд╢ рдПрдХ рд╢ेрд░ рдФрд░ рдПрдХ рдмрдХрд░ी, рдПрдХ рднेрдб़िрдпा рдФрд░ рдПрдХ рд╕ाрд░рд╕, рдоेंрдв़рдХ рдЬिрдирдХो рдПрдХ рд░ाрдЬा рдХी рддрд▓ाрд╢ рдеी рдФрд░ рддीрди рдЕрди्рдп, рдорд░िрдо्рдмा, рдЕрдзिрдХрддрд░ рдХंрдард╕ंрдЧीрдд рддрдеा рдкрд░рдХ्рдпूрд╕рди рдоें рд╕ंрдЧीрдд рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдЬिрди्рд╣ें рдЬीрд╡ंрдд рдмрдиा рджिрдпा рдЧрдпा рдеा।[83]
рдПрд╕ोрдк рдж्рд╡ाрд░ा рдХुрдЫ рдХрд╣ाрдиिрдпों рдХी рд╕ूрдЪी
рдкेрд░ुрдЧिрдпा рдоें рдлोंрдЯाрдиा рдоैрдЧौрдПрд░ (рдоुрдЦ्рдп рдлाрдЙंрдЯेрди) рдХा рд╡िрд╕्рддाрд░, рдиिрдХोрд▓ा рдкिрд╕ाрдиो рдФрд░ рдЧिрдУрд╡ैрдиी рдкिрд╕ाрдиो рдж्рд╡ाрд░ा 1275 рдХे рдмाрдж рдХी рдоूрд░्рддि, рдПрдХ рд▓ोрдордб़ी рдФрд░ рдПрдХ рд╕ाрд░рд╕ рдФрд░ рдПрдХ рд▓ोрдордб़ी рдФрд░ рдПрдХ рдоेрдо्рдиे рдХी рдХрд╣ाрдиिрдпां рджिрдЦा рд░рд╣े рд╣ैं
рд╡рд░्рд╕ेрд▓िрд╕ рдХे рд╡्рдпाрдоोрд╣ рдоें "рдПрдХ рд▓ोрдордб़ी рдФрд░ рдПрдХ рд╕ाрд░рд╕" рдХे рдкूрд░्рд╡ рдоूрд░्рддिрдпों рдХा рдирдХ्рдХाрд╢ी рдж्рд╡ाрд░ा рдк्рд░рджрд░्рд╢рди
рдЕрдзिрдХ рд╡्рдпाрдкрдХ рд╕ूрдЪी рдХे рд▓िрдП рдПрд╕ोрдк рдХी рдХрд╣ाрдиिрдпों рдХे рдкेрд░ी рдЗंрдбेрдХ्рд╕ рджेрдЦें
рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рджंрддрдХрдеाрдУं рдоें рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдХे рд▓िрдП рд╕рдорд░्рдкिрдд рдЕрд▓рдЧ рд▓ेрдЦ рд╣ैं:
рдПрдХ рдЪींрдЯी рдФрд░ рдПрдХ рдЯिрдб्рдбी
рдПрдХ рдЧрдзा рдФрд░ рдПрдХ рд╕ुрдЕрд░
рд╢ेрд░ рдХी рдЦाрд▓ рдоें рдПрдХ рдЧрдзा
рдПрдХ рднाрд▓ू рдФрд░ рдпाрдд्рд░ी
рдПрдХ рд▓рдб़рдХा рдЬो рдЪिрд▓्рд▓ाрдпा, рднेрдб़िрдпा
рдПрдХ рдмिрд▓्рд▓ी рдФрд░ рдПрдХ рдЪूрд╣ा
рдПрдХ рдоुрд░्рдЧा рдФрд░ рдордгि
рдПрдХ рдоुрд░्рдЧा, рдПрдХ рдХुрдд्рддा рдФрд░ рдПрдХ рд▓ोрдордб़ी
рдПрдХ рдХौрд╡ा рдФрд░ рдПрдХ рдШрдб़ा
рд╣्рд░рджрдп рдмिрдиा рдПрдХ рд╣िрд░рдг
рдПрдХ рдХुрдд्рддा рдФрд░ рдЙрд╕рдХी рдкрд░рдЫाрдИं
рдПрдХ рдХिрд╕ाрди рдФрд░ рдПрдХ рд╕ाрд░рд╕
рдПрдХ рдХिрд╕ाрди рдФрд░ рдПрдХ рд╕ांрдк
рдПрдХ рдордЫुрдЖрд░ा рдФрд░ рдПрдХ рдЫोрдЯी рдордЫрд▓ी
рдПрдХ рд▓ोрдордб़ी рдФрд░ рдПрдХ рдХौрд╡ा
рдПрдХ рд▓ोрдордб़ी рдФрд░ рдЕंрдЧूрд░
рд▓ोрдордб़ी рдФрд░ рд░ोрдЧी рд╢ेрд░
рд▓ोрдордб़ी рдФрд░ рд╕ाрд░рд╕
рдоेंрдврдХ рдФрд░ рдмैрд▓
рдоेंрдврдХ рдЬो рдПрдХ рд░ाрдЬा рдЪाрд╣рддे рдеे
рд╕ोрдиे рдХे рдЕंрдбे рджेрдиे рд╡ाрд▓ी рд╣ंрд╕िрдиी
рдмाрдЬ рдФрд░ рдмुрд▓рдмुрд▓
рдИрдоाрдирджाрд░ рд▓рдХрдб़рд╣ाрд░ा
рд╢ेрд░ рдФрд░ рдЪूрд╣ा
рд╢ेрд░ рдХा рд╣िрд╕्рд╕ा
рд╢рд░ाрд░рддी рдХुрдд्рддा
рд╢्рд░рдо рдоें рдкрд╣ाрдб़
рдЙрдд्рддрд░ी рд╣рд╡ा рдФрд░ рд╕ूрд░рдЬ
рдмрд▓ूрдд рдФрд░ рд╕рд░рдХंрдбा
рдХрдЫुрдЖ рдФрд░ рдкрдХ्рд╖ी
рдХрдЫुрдЖ рдФрд░ рдЦрд░рдЧोрд╢
рд╢рд╣рд░ी рдЪूрд╣ा рдФрд░ рдЧ्рд░ाрдоीрдг рдЪूрд╣ा
рд╡ीрдирд╕ рдФрд░ рдмिрд▓्рд▓ी
рд▓ोрдордб़ी рдФрд░ рдоेрдордиा
рд▓ोрдордб़ी рдФрд░ рд╕ाрд░рд╕
рджंрддрдХрдеाрдПं рдЬिрдирдХा рд╢्рд░ेрдп рдЧрд▓рддी рд╕े рдИрд╕рдк рдХो рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै
рднाрд▓ू рдФрд░ рдоाрд▓ी
рдмिрд▓्рд▓ी рдХे рдЧрд▓े рдоें рдШंрдЯी рдмांрдзрдиा (рдкрд░िрд╖рдж рдоें рдЪूрд╣ा рдХे рд░ूрдк рдоें рднी рдЬाрдиी рдЬाрддी рд╣ै)
рд▓рдб़рдХा рдФрд░ рдкрд╣ाрдб़ी рдмाрджाрдо
рдоुрд░्рдЧा рдФрд░ рд▓ोрдордб़ी
рдиांрдж рдоें рдХुрдд्рддा
рд▓ोрдордб़ी рдФрд░ рдмिрд▓्рд▓ी
рд╢ेрд░, рднाрд▓ू рдФрд░ рд▓ोрдордб़ी
рдХрдб़ाрд╣ी рд╕े рдЖрдЧ рдоें рдХूрджрдиा
рдЧ्рд╡ाрд▓िрди рдФрд░ рдЙрд╕рдХी рдмाрд▓्рдЯी
рдоिрд▓ рдоाрд▓िрдХ, рдЙрд╕рдХा рдмेрдЯा рдФрд░ рдЧрдзा
рдмिрдЪ्рдЫू рдФрд░ рдоेंрдврдХ
рдЧрдб़рд░िрдпा рдФрд░ рд╢ेрд░
рдЕрднी рднी рдкाрдиी рдЧрд╣рд░ा рдмрд╣ рд░рд╣ा рд╣ै
рднेрдб़ рдХे рднेрд╕ рдоें рднेрдб़िрдпा
рдПрдХ рд╕्рдд्рд░ी, рдПрдХ рдЧрдзा рдФрд░ рдПрдХ рдЕрдЦрд░ोрдЯ рдХा рдкेрдб़
рдбूрдмी рд╣ुрдИ рдорд╣िрд▓ा рдФрд░ рдЙрд╕рдХा рдкрддि
(рдоुрдХ्рдд рдЬ्рдЮाрдирдХोрд╢ рд╡िрдХिрдкीрдбिрдпा рд╕े)
рдЯिрдк्рдкрдгिрдпाँ